Nationaal toezicht op banken, oprichting Europese AMLA 2027

Banken zijn wettelijk verplicht om maatregelen te treffen om criminele klanten te weren en mogelijke witwastransacties te herkennen. Wanneer banken ongebruikelijke transacties waarnemen, moeten zij daar melding van maken bij de Financial Intelligence Unit (FIU). In Nederland wordt het integriteitstoezicht op alle banken, maar bijvoorbeeld ook betaalinstellingen, pensioenfondsen en trustkantoren, uitgevoerd door De Nederlandsche Bank (DNB).

De EU heeft voor het eerst in 1991 een richtlijn op het gebied van anti-witwassen vastgesteld. Deze EU-wetgeving is gebaseerd op de internationale standaarden van de Financial Action Task Force (FATF). De richtlijn heeft als doel: voorkomen dat het financiële stelsel van de EU wordt gebruikt voor het witwassen van geld of de financiering van terrorisme. In Nederland is de richtlijn hoofdzakelijk omgezet in de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Deze wet ziet ook op het integriteitstoezicht dat DNB moet uitvoeren bij banken.

DNB onderzoekt of banken deze wetten voldoende naleven, en of witwasrisico’s voldoende beheerst worden. In de onderzoeken kijkt DNB o.a. naar de risicoanalyses van banken of banken hun transactiemonitoringsystemen voldoende hebben afgestemd op hun risicoanalyse, het cliëntenonderzoek door banken, en of en hoe banken ongebruikelijke transacties melden bij de FIU.

In 2024 is Europese wetgeving aangenomen tegen witwassen en terrorisme-financiering. Vanaf 2027 moeten de meeste onderdelen van dit wetgevingspakket in werking zijn getreden. Dit betekent onder andere dat vanaf juli 2027 de nieuwe Europese toezichthouder, de Anti Money Laundering Authority (AMLA) gaat functioneren. AMLA neemt het toezicht op geselecteerde instellingen over van DNB, met gevolgen voor de werkzaamheden van DNB.

Situatie in Nederland en onderzoek Algemene Rekenkamer naar anti-witwaspraktijken

De Algemene Rekenkamer heeft onderzoek gedaan naar Nederlandse anti-witwasaanpak en daarover in maart 2026 een rapport gepubliceerd. Hierin is ook het anti-witwastoezicht van DNB op banken onderzocht.

In het onderzoek hebben we vastgesteld dat werkzaamheden van DNB nog beperkt aantoonbaar bijdragen aan de preventie van witwassen. Verder concluderen we dat het integriteitstoezicht door DNB in opzet risicogebaseerd is, maar dat deze opzet in de praktijk nog beperkt wordt gevolgd. Het toezicht van DNB was namelijk vooral gericht op enkele banken die niet voldeden aan de Wwft, en een hersteltraject opgelegd hebben gekregen. De deadlines voor afronding van deze hersteltrajecten zijn een keer of vaker verschoven. DNB evalueert niet waarom dat zo is. De onderzoeken en interventies die DNB bij banken binnen de hersteltrajecten uitvoert zijn voor ons inhoudelijk en procedureel grotendeels navolgbaar.

DNB heeft bijgedragen aan een risicomijdende houding bij banken, waardoor banken overmatig controles zijn gaan uitvoeren. Dit draagt niet bij aan het voorkomen of opsporen van witwassen.

We hebben ook vastgesteld dat de minister van Financiën in de praktijk op grote afstand van DNB staat, en daardoor weinig inzicht in de taakuitvoering door DNB heeft. Dit is vergelijkbaar met wat we in 2017 vaststelden voor het toezicht van de minister op het prudentiële toezicht van DNB, en in 2019 voor de resolutiewerkzaamheden door DNB.

In 2026 zullen wij ook een publicatie uitbrengen in samenwerking met een aantal andere Rekenkamers in Europa over de anti-witwasaanpak. We werken samen met de rekenkamers van Cyprus, Duitsland, Polen en Spanje.

We gaan daarbij ook in op mogelijke negatieve gevolgen van de komst van AMLA voor onze controle op de anti-witwasaanpak. Wanneer AMLA in 2027 taken van DNB voor geselecteerde banken overneemt, is het mogelijk dat bepaalde toezichtinformatie voor ons niet meer toegankelijk is, maar wel noodzakelijk voor de nationale controle op de anti-witwasaanpak. Als dat het geval is ontstaat er ook op dit terrein een zogenaamde audit gap.

 Meer informatie