Stalemissies namen af met 18%, helft door beëindigingsregelingen
De stikstofemissies (ammoniak) uit de stallen van veehouderijen is met 18% gedaald in de periode 2019-2025. Dat blijkt uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer. De helft van de vermindering komt doordat veehouders gebruikmaakten van regelingen om te stoppen met hun bedrijf.
De minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) heeft van 2019 - 2025 € 4,2 miljard beschikbaar gesteld voor regelingen voor veehouders die willen stoppen met hun bedrijf. Daarmee wil de minister de emissie van stikstof door veeteelt verminderen.
In Focus op stikstof van veehouderijen onderzocht de Algemene Rekenkamer de ammoniakuitstoot uit de stallen van veehouders. Die vormen ongeveer de helft van de stikstofemissies van veehouderijen. De andere ammoniakemissies van veehouders komen van buiten de stallen, bijvoorbeeld door het uitrijden van mest over landbouwgrond. Stikstofuitstoot door veehouders vormt iets minder dan de helft van de totale stikstofuitstoot in Nederland. De overige uitstoot komt vooral uit industrie en transport.
Uit de analyses blijkt dat de landelijke stalemissies in de periode 2019 - 2024 met 10,7 Kton daalden (18%). Deze afname hangt voor de helft samen met de beëindigingsregelingen.
Subsidies voor het verkleinen van de veestapel dragen bij aan 18% emissiereductie
Tussen 2019 en 2025 zijn stalemissies met 10,7 Kton (18%) gedaald. Beeïndigingsregelingen voor veehouders dragen hier voor 50% aan bij.
Rundveehouders maken minder gebruik van de regelingen om te stoppen
Vanaf 2019 hebben 1.329 veehouders gebruik gemaakt van één van de 5 beëindigingsregelingen die de Algemene Rekenkamer onderzocht. Rundveehouders (melkvee en vlees) nemen minder deel aan de beëindigingsregelingen. Ook de afname van stalemissies van rundveehouderijen is kleiner dan die van andere veehouderijen.
Rundvee daalt minder hard dan kippen en varkens
Hoewel rundvee voor 57% van de stalemissies zorgt, daalt deze het minst: het aantal dieren met 7% en stalemissies met 11%. Voor kippen en varkens geldt respectievelijk een daling van 14% om 28% in aantal dieren en 20% om 35% in stalemissies.
Geld beëindigingsregelingen blijft onbenut
Budgetten voor vrijwillige beëindigingsregelingen worden vaak niet helemaal opgemaakt. Daardoor bereikt de minister minder dan met volledige besteding van de budgetten mogelijk zou zijn. In totaal heeft de minister van LVVN van 2019 tot en met 2025 € 4,2 miljard aan budget beschikbaar gesteld voor de beëindigingsregelingen, 38% is niet uitgegeven. Met de niet bestede € 1,6 miljard had 3,3 Kton extra emissiereductie behaald kunnen worden.
Structurele onderbesteding beeïindigingsregelingen
De budgetten komen nooit volledig tot besteding. Van het totaal budget van € 4.2 miljard wordt slechts 62% besteed.
Zonering kan beperkt bijdragen aan behalen stikstofdoelen
De minister van LVVN heeft aangegeven voor de zomer van 2026 zijn stikstofbeleid naar het parlement sturen. Dat beleid was bij publicatie van dit onderzoek van de Algemene Rekenkamer nog niet bekend. Het kabinet Jetten werkt aan een plan om onder meer stikstofemissies in zones dicht bij kwetsbare natuurgebieden terug te dringen. Binnen 1 kilometer rond de kwetsbare natuurgebieden zijn relatief veel rundveehouders actief. Zij zijn verantwoordelijk voor 69% van de emissies rond 1 kilometer van deze gebieden. Tegelijkertijd blijkt uit het onderzoek dat met name rundveehouders naar verhouding het minst deelnemen aan regelingen om te stoppen. Van alle rundveehouders in Nederland nam 2% deel aan een beëindigingsregeling, tegenover 5% van de kippenhouders en 8% van de varkenshouders.
De verwachting is daarom dat zonering een beperkte bijdrage kan leveren aan het halen van de stikstofdoelen.
| Variant zonering | Aandeel in totaal aantal veehouders | Aandeel in landelijke stalemissie |
|---|---|---|
| Tot 500 meter van Natura 2000 | 8% | 5% |
| Tot 1.000 meter van Natura 2000 | 15% | 10% |
| Tot 1.500 meter van Natura 2000 | 21% | 16% |
Waarom onderzochten we dit?
Het stikstofdossier staat hoog op de politieke agenda. Wij willen met dit onderzoek een bijdrage te leveren aan het debat over de maatregelen voor het terugdringen van stikstof die de minister wil nemen. Door terug te kijken naar wat er de afgelopen jaren is bereikt en wat hebben de maatregelen gekost.
In het verantwoordingsonderzoek van dit jaar hebben we ook aangegeven dat er behoorlijke financiële gevolgen voor het Rijk zijn als de stikstofdoelen niet worden gehaald.
Heeft u feedback over dit onderzoek?
Wij heten alle feedback op onze onderzoeken van harte welkom. Wat vindt u van dit rapport? Heeft u er vragen over of heeft u behoefte aan nadere uitleg? Mail ons dan op feedback@rekenkamer.nl. We nemen alle e-mails in overweging en zullen ze met zorg behandelen.