Resultaten verantwoordingsonderzoek 2025 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp

Onze conclusies

Bij Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp (BHO) waren in 2025 de uitgaven € 3.790 miljoen, de ontvangsten € 66 miljoen en de verplichtingen € 2.144 miljoen.

De minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) stond in 2025 voor een grote opgave om de bezuinigingen op ODA (Official Development Assistance) uit te werken. Wij constateren dat de minister transparant is over de keuzes die zijn gemaakt en de bezuiniging gestructureerd heeft aangepakt, rekening houdend met lopende verplichtingen. Kanttekening daarbij is dat een inhoudelijke strategische analyse van de langetermijneffecten ontbreekt. 2025 was geopolitiek gezien een zeer onrustig jaar. De verschillende conflicten en oorlogen wereldwijd onderschrijven het belang van noodhulp en ook van een goede exportcontrole, om te voorkomen dat Nederland ongewenst bijdraagt aan instabiliteit in de wereld. We hebben onderzoek gedaan naar het exportcontrolebeleid en concluderen dat Nederland, in lijn met internationale verplichtingen, een controleregime op de doorvoer van strategische goederen heeft ingericht en hieraan voldoet. Op de effectiviteit van deze controles is echter nauwelijks zicht.

Minister maakt heldere keuzes bij bezuinigingen

De minister heeft de meerjarige bezuinigingen op ODA in 2025 uitgewerkt. De bezuinigingen lopen op van € 300 miljoen in 2025 tot € 2,4 miljard structureel vanaf 2027. De minister is transparant over de keuzes die zijn gemaakt en komt toegezegde verplichtingen na. Wel constateren we dat een inhoudelijke strategische analyse van de langetermijneffecten van de bezuinigingen ontbreekt. De minister focust op een beperkt aantal thema’s en stelt dat deze bij moeten dragen aan de belangen van Nederland. We constateren dat de bezuinigingen op ODA voor een klein deel bij andere ministeries terechtkomen, maar dat het overgrote deel voor rekening van de minister van BHOS komt. Desondanks blijft het bedrag dat de minister komende jaren te besteden heeft voor ontwikkelingssamenwerking vergelijkbaar met dat van afgelopen jaren. Zonder de bezuiniging zou het budget van de minister van BHOS de komende jaren zijn gestegen.

Doorvoer strategische goederen

Het doel van het exportcontrolebeleid is om ongewenst eindgebruik van strategische goederen (militaire of dual-use goederen) te voorkomen. De minister van BHOS is verantwoordelijk voor dit beleid. Namens de minister van BHOS beoordelen de Douane en het ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) vergunningsaanvragen van bedrijven die strategische goederen willen exporteren of via Nederland willen doorvoeren. Nederland heeft, in lijn met internationale verplichtingen, een controleregime op de doorvoer van strategische goederen ingericht en de uitvoering voldoet hieraan. Maar het is niet goed vast te stellen in welke mate de controles van de Douane bijdragen aan het voorkomen van ongewenst gebruik van doorgevoerde goederen in andere landen. Ook vragen we aandacht voor het verbeteren van het algoritme dat de Douane gebruikt voor deze controles. We beoordelen het gevoerde beleid voor exportcontrole daarom als matig.

Verantwoordings- en toezichtskader voor Invest International schiet tekort

Invest International Public Programs BV (IIPP) beheert namens de minister van BHOS een aantal subsidieregelingen onder mandaat. Onder mandaat betekent dat de middelen namens de minister worden toegekend. In totaal gaat het in 2025 om € 200,4 miljoen aan verplichtingen en € 123,8 miljoen aan uitgaven.

In het verantwoordingsonderzoek 2024 constateerden we dat het verantwoordings- en toezichtskader tekortschoot. De minister heeft geen inzicht in de rechtmatigheid van de financiële transacties en geen tijdig inzicht in de betrouwbare weergave van de cijfers bij IIPP. In 2025 zijn de problemen niet opgelost. De minister werkt weliswaar aan nieuwe afspraken met IIPP, maar de voortgang is beperkt. In 2025 leidden deze problemen tot een overschrijding van meerdere tolerantiegrenzen. Van de verplichtingen op het begrotingshoofdstuk was ruim 9% onzeker (€ 200,4 miljoen). We handhaven daarom de onvolkomenheid.

Samenvattend oordeel over de financiële informatie in het Jaarverslag 2025 van BHO

Negatieve oordelen bij het totaal van de verplichtingen, het totaal van de uitgaven en ontvangsten en bij 1 artikel
De totaalbedragen in de financiële verantwoording kloppen, met uitzondering van de verplichtingen. Het geld is echter niet altijd volgens de regels besteed.
Hierdoor is ons oordeel over de totaalbedragen negatief bij de verplichtingen en de uitgaven en ontvangsten.
Voor artikel 1 is ons oordeel negatief.

Onvolkomenheden bij het ministerie van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

Bestaande onvolkomenheden	2022	2023	2024	2025	Ontwikkelingen in 2025
Toezicht op Invest Internationaal			✖	✖	∥

Legenda

✖ ∥	Onvolkomenheid De minister heeft afgelopen jaar weinig tot geen vooruitgang geboekt in het oplossen van de onvolkomenheidter heeft vooruitgang geboekt

Voor een beschrijving van de tabel zie hoofdstuk 4 van de pdf van het volledige rapport.