De toezichthouder Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) kan 7 van 14 belangrijke regels voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen moeilijk of niet controleren. De Algemene Rekenkamer beoordeelt dit na onderzoek als zorgelijk.
Het is één van de uitkomsten uit het jaarlijkse verantwoordingsonderzoek naar het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), gepubliceerd op 20 mei 2026. Het agentschap NVWA valt onder deze minister.
De regels en het toezicht op de naleving van juist gebruik van gewasbeschermings-middelen door telers bieden dan ook geen zekerheid dat schade voor gezondheid en milieu beperkt zijn, zo stelt de Rekenkamer vast. Die risico’s kunnen spelen bij de gezondheid van omwonenden, voor de natuur en de waterkwaliteit. Zo zijn er aanwijzingen voor een mogelijke relatie tussen blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen.
De rijksoverheid heeft bijvoorbeeld geen regels vastgelegd wat kwetsbare gebieden voor gewasbeschermingsmiddelen zijn en hoeveel afstand tot deze gebieden gehouden moet worden bij het spuiten van middelen. Voorschriften voor de controle bij het spuiten bij harde wind zijn in de praktijk moeilijk te controleren.
Doelstelling voor controles veranderd
Had de minister in 2023 en 2024 nog de doelstelling naleving van 90% van de regels door telers voor het gebruik van bestrijdingsmiddelen, in 2025 is die doelstelling losgelaten. Dit concrete doel is vervangen door de algemene formulering ‘vermindering van de blootstellingsrisico’s voor mens, dier en milieu’. De naleving lag volgens de NVWA op 68% in 2025, dus ruim onder de oude doelstelling.
Digitale registratie van applicaties
Bij nieuwe regelgeving voor gewasbeschermingsmiddelen moet tijdig getoetst worden of die uitvoerbaar en handhaafbaar is. De kennis bij telers kan via applicaties verbeteren. Vanaf 2027 wordt automatische digitale registratie door de teler van middelen en locaties verplicht. Als dat centraal toegankelijk wordt gemaakt, kunnen inspecteurs het gebruik van deze middelen op afstand inzien.
Risico’s voor de landbouwsector
De Algemene Rekenkamer noemt het wegspoelen van gewasbeschermingsmiddelen naar het grond- en oppervlaktewater, ook in natuurgebieden, als een risico. Het achterblijven van de kwaliteit van oppervlaktewater is een risico - de afspraken uit de Europese Kaderrichtlijn Water voor 2027 lijken niet haalbaar. Zie hiervoor ook het rapport Hoogrisicolijst dat de Rekenkamer ook op 20 mei 2026 heeft gepubliceerd.
Stikstofbelasting nog te hoog
Uit analyses van uitspraken van de Raad van State, een vonnis van de rechtbank Den Haag op 22 januari 2025 over het stikstofbeleid van het toenmalige kabinet en een analyse van een kennisconsortium met onder meer het Planbureau voor de Leefomgeving maakt de Algemene Rekenkamer op dat met de aangekondigde maatregelen door kabinet-Schoof de vermindering van de stikstofneerslag te weinig is en te laat komt. Als gevolg hiervan zou de vergunningverlening met deze aanpak waarschijnlijk nog langere tijd moeizaam zijn gebleven.
Inmiddels heeft het kabinet-Jetten 20 miljard euro beschikbaar voor een investeringspakket voor landbouw, natuur en de stikstofaanpak. De Rekenkamer adviseert het kabinet-Jetten om in ieder geval nota te nemen van de eisen die gelden voor een natuurvergunning (en het stikstofbeleid hierbij aan te laten sluiten). Ook onderzoeken naar de effectiviteit van stikstofmaatregelen zijn van belang bij de vorming van nieuw beleid.
De Algemene Rekenkamer publiceert op 23 juni nieuw onderzoek met de titel Focus op stikstof van veehouderijen.