Verantwoordingsdag is net zoiets als Prinsjesdag, de derde dinsdag in september. Op Prinsjesdag laat de regering haar plannen zien, in de Troonrede die de koning voorleest.

Verantwoordingsdag is de andere belangrijke dag: de derde woensdag in mei. Op deze dag geeft Pieter Duisenberg, de president van de Algemene Rekenkamer, een grote stapel rapporten aan de Tweede Kamer. De rapporten (het zijn er 18) zitten in een speciaal doorzichtig  koffertje: het transparante koffertje.

Pieter Duisenberg in de Tweede Kamer

Leren van wat goed gaat en van wat beter kan

Verantwoordingsdag is een belangrijk moment in de democratie. Want bij democratie hoort ook: controle. Verantwoordingsdag zorgt ervoor dat de regering niet alleen plannen maakt (zoals op Prinsjesdag), maar ook terugkijkt en uitlegt wat ze heeft gedaan en waarom. Zo helpt Verantwoordingsdag de rijksoverheid om te leren van wat goed gaat, en wat niet.

Welke taak heeft de Algemene Rekenkamer?

De rapporten in het transparante koffertje zijn samen het verantwoordingsonderzoek. Of, om precies te zijn: de uitkomsten van dat onderzoek. In de rapporten staat waaraan alle ministers en staatssecretarissen vorig jaar belastinggeld hebben uitgegeven, of ze dat goed hebben gedaan en wat het resultaat is. Want dat is de taak van de Algemene Rekenkamer: controleren wat de rijksoverheid heeft gedaan met belastinggeld.

Wat doen regering en Tweede Kamer met het verantwoordingsonderzoek?

Als de ministers fouten maken, zegt de Algemene Rekenkamer daar iets van in het verantwoordingsonderzoek. De ministers reageren daar officieel op met een zogenaamde ‘bestuurlijke reactie’. Deze komt in de rapporten te staan. Nadat de Algemene Rekenkamer het verantwoordingsonderzoek heeft aangeboden, gaat de Tweede Kamer in debat met de regering over de jaarverslagen en het verantwoordingsonderzoek. Dit debat heet het ‘verantwoordingsdebat’. De Tweede Kamer wil dat de regering dingen beter gaat doen. Ministers kunnen bijvoorbeeld hun aanpak veranderen. Of het belastinggeld toch aan iets anders besteden. Als het debat is geweest kan de Tweede Kamer en de Eerste Kamer goedkeuring geven (of niet) aan de regering over de jaarverslagen. Na deze goedkeuring is het begrotingsjaar afgerond.

Ontdek in Ons geld ontcijferd wat er is gebeurd met jouw belastinggeld.

Zo verloopt de dag

Op de derde woensdag in mei is het Verantwoordingsdag. Een belangrijke dag voor de regering, de Tweede Kamer en ook voor de democratie. Maar wat gebeurt er allemaal op Verantwoordingsdag? Dat leggen we hier uit.

De president van de Algemene Rekenkamer gaat straks een toespraak houden in de Tweede Kamer. Daarin vertelt hij over de belangrijkste conclusies van het verantwoordingsonderzoek. Die toespraak schrijft hij samen met collega’s van de Algemene Rekenkamer. Hij oefent de toespraak goed, zodat de Tweede Kamerleden én jij goed kunnen begrijpen wat de belangrijkste conclusies zijn. 

Tijd om het koffertje te pakken! Dat is niet zomaar een koffertje, maar het transparante koffertje, dat speciaal gemaakt is voor Verantwoordingsdag. In het koffertje zit een stapel rapporten, die samen het verantwoordingsonderzoek zijn. De president en zijn collega’s pakken het koffertje in. Dat is wel een feestelijk momentje, want: mooi, het verantwoordingsonderzoek is klaar! Dan gaat de president van de Algemene Rekenkamer op weg naar de Tweede Kamer. Mét natuurlijk het beroemde transparante koffertje. 

Op Verantwoordingsdag rijdt er geen koets zoals op Prinsjesdag. President Pieter Duisenberg en zijn collega’s Barbara Joziasse en Ewout Irrgang gaan op de fiets, lopend of met de auto naar de Tweede Kamer van het Lange Voorhout in het centrum van Den Haag.

Als president Pieter Duisenberg in de Tweede Kamer is aangekomen, is hij niet meteen aan de beurt voor zijn toespraak. Eerst houdt de minister van Financiën een toespraak. Die gaat over de jaarverslagen van alle ministeries. Daarna houdt president Pieter Duisenberg zijn toespraak. Ook geeft hij het verantwoordingsonderzoek aan de voorzitter van de Tweede Kamer. Het lege koffertje neemt hij mee terug naar het kantoor van de Algemene Rekenkamer. 

Precies op het moment dat Pieter Duisenberg het verantwoordingsonderzoek aan de voorzitter geeft, zetten collega’s van de Algemene Rekenkamer alle rapporten online. Iedereen kan ze dan meteen bekijken. 

Nieuwsgierig? Bekijk de rapporten van het verantwoordingsonderzoek over 2024.

Journalisten van kranten, tv en andere media hebben meestal veel goede vragen over het verantwoordingsonderzoek. Als de toespraak van president Pieter Duisenberg is geweest en de rapporten aan de voorzitter zijn gegeven, beantwoorden Pieter Duisenberg en zijn collega’s Ewout Irrgang en Barbara Joziasse deze vragen in een speciale bijeenkomst voor journalisten. Dat is de persconferentie.

Na de persconferentie gaat de Algemene Rekenkamer aan de slag om zoveel mogelijk mensen vertellen over de resultaten van het verantwoordingsonderzoek. Dat doen we niet alleen via deze website en de sociale media. We gaan met Tweede Kamerleden en leden van de Eerste Kamer in gesprek en gaan het land in om presentaties te geven en om met inwoners en bedrijven te praten. 

Nu weet je wat er gebeurt op Verantwoordingsdag. Wil je meer weten?

Of ontdek op Ons geld ontcijferd wat er is gebeurd met jouw belastinggeld.