In oktober 2021 gaf de Europese Commissie het startsein voor een publiek debat over de gewenste richting voor het Europees economisch bestuur. Het debat draaide onder meer om de vraag of de normen die binnen het Stabiliteits- en Groeipact worden gehanteerd voor het begrotingstekort en de nationale schuld (maximaal 3% begrotingstekort en 60% staatsschuld), nog passend zijn.

Op 26 maart 2023 presenteerde de Europese Commissie haar definitieve voorstellen voor de toekomst van het Europees economisch bestuur. De begrotingscoördinatie wordt in het voorstel gebaseerd op één indicator: de netto overheidsuitgaven. Elke lidstaat moet zich volgens het voorstel committeren aan een op maat gesneden structureel begrotingsplan voor de middellange termijn (in tegenstelling tot de eerdere one size fits all-benadering). Deze nationale begrotingsplannen, die voor 4 jaar gaan gelden, moeten duidelijke doelen hebben. De realisatie van deze doelen moet leiden tot een graduele verlaging van de schuldratio.

Bij dit alles blijven de bekende centrale indicatoren van het Stabiliteits- en Groeipact (3% overheidsschuld, 60% staatsschuld) bestaan. Lidstaten die een hogere overheidsschuld hebben dan 3%, moeten per jaar een minimale begrotingsbijstelling van 0,5% bbp gaan doorvoeren. Deze bijstelling mogen de lidstaten niet doorschuiven naar een latere tijdsperiode. 
Op het moment dat tegen een lidstaat een buitensporigtekortprocedure wordt ingesteld op grond van Verordening 1176/2011, moet deze lidstaat een aangepast structureel begrotingsplan voor de middellange termijn indienen.

Op 29 april 2024 bereikten de ministers van Financiën van de 27 EU-lidstaten een definitief akkoord over de voorstellen voor de herziening van de begrotingsregels. Deze zijn een dag daarna in werking getreden. Hierbij is onder andere als doel afgesproken dat lidstaten met een staatsschuld boven de 60% moeten streven naar een structureel begrotingstekort van maximaal 1,5% bbp. Voor afname van de staatsschuld gelden aanvullende regels. De basis is dat hoe hoger de staatsschuld is, hoe hoger het percentage is waarmee de staatsschuld moet afnemen. Zo geldt voor lidstaten met een staatsschuld hoger dan 90% voortaan een minimale jaarlijkse gemiddelde schuld afbouw van 1%-punt. Voor lidstaten met een schuld tussen 60% en 90% bbp geldt 0,5%-punt.

In de voorjaarsrapportage begrotingstoezicht 2024 gaat de Raad van State in op de nieuwe begrotingsregels en de consequenties daarvan voor Nederland.

Naar aanleiding van toegenomen spanningen in Europa heeft de EU in 2025 een plan aangenomen om Europa te herbewapenen (ReArm Europe). Een onderdeel van het plan is dat EU-lidstaten op nationaal niveau meer geld gaan uitgeven aan defensie. Daarvoor is het nodig dat de lidstaten voldoende begrotingsruimte hebben. Daarom heeft de Europese Commissie de lidstaten verzocht om – voor het eerst sinds de coronacrisis – de nationale ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact te activeren. Hiermee kunnen EU-lidstaten hun defensie-uitgaven verhogen, zonder dat de buitensporigtekortprocedure van het stabiliteits- en groeipact in werking treedt.

Tot en met januari 2026 is deze ontsnappingsclausule voor 17 van de 27 lidstaten geactiveerd (stand per 29 januari 2026). 

Laatst geactualiseerd april 2026, stand van zaken januari 2026

Meer informatie