Rapport20-05-2026

Dit onderzoek maakt deel uit van verantwoordingsonderzoek ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Het is belangrijk dat een minister in zijn rol als medewetgever zicht heeft op de uitvoerbaarheid van nieuwe wet- en regelgeving. Daarom moet de minister bij wet- en regelgeving waarvan hij significante gevolgen voor de uitvoering verwacht, door alle relevante uitvoeringsorganisaties een uitvoeringstoets laten doen. In een uitvoeringstoets geven de organisaties aan of zij de voorgenomen maatregelen uitvoerbaar vinden. We onderzochten dit jaar de uitvoeringstoetsen op het werkterrein van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). We constateren dat minister van OCW over het algemeen uitvoeringstoetsen laat doen waar dat nodig is, maar dat belangrijke informatie daarin ontbreekt. Het gaat dan om de uitvoerbaarheid en de personele gevolgen van nieuwe maatregelen. 

In 51% van de toetsen mist een uitspraak over personele consequenties

Uitspraken in %

Gebaseerd op 41 uitvoeringstoetsen op het terrein van OCW

Conclusies

  1. We hebben 18 wetten en algemene maatregelen van bestuur onderzocht. Bij 3 daarvan ontbreken de verplichte uitvoeringstoetsen. 
  2. We hebben verder gekeken naar 41 uitvoeringstoetsen. Bijna een kwart (24%) van deze toetsen bevat geen uitspraak over de uitvoerbaarheid van nieuwe plannen. 
  3. Ook bevatten uitvoeringstoetsen vaak geen uitspraak over de personele gevolgen van nieuwe plannen. Bij meer dan de helft (51%) ontbreken die uitspraken. 
  4. Met name bij de uitvoeringstoetsen van de Inspectie van het Onderwijs ontbreekt vaak een uitspraak over de uitvoerbaarheid van nieuwe plannen (71%). En de uitvoeringstoetsen zeggen niet of er nieuwe mensen nodig zijn om een nieuwe toezichtstaak uit te voeren. Dat is opvallend, omdat de Inspectie van het Onderwijs in 2022 en 2024 juist met 161 fte is gegroeid. Deze groei vond plaats om bestaande toezichtstaken beter te kunnen uitvoeren. Bij nieuwe wetgeving en nieuwe toezichtstaken maakt de Inspectie van het Onderwijs de noodzaak van extra mensen niet inzichtelijk. 
  5. Volgens de 41 uitvoeringstoetsen die zijn onderzocht, zijn in totaal 20 fte structureel en 14 fte incidenteel nodig voor de implementatie en uitvoering van nieuwe plannen. Dat lijkt ons weinig, zeker omdat de Inspectie voor Overheidsinformatie en Erfgoed voor de uitvoering van de Archiefwet al 15 fte structureel aan nieuw personeel nodig heeft. Voor alle overige plannen is bij elkaar opgeteld dus maar 5 fte structureel nodig. Deze aantallen zijn moeilijk te controleren omdat in 94% van de uitvoeringstoetsen geen berekening staat die duidelijk maakt waarom dit nieuwe personeel nodig is.

Aanbevelingen

We bevelen de minister van OCW aan scherper te sturen op de inhoud van uitvoeringstoetsen van de Inspectie voor het Onderwijs, door ervoor te zorgen dat onderwerpen als uitvoerbaarheid en personele consequenties in uitvoeringstoetsen van de inspectie altijd aan bod komen. Ook moet deze informatie kloppen en navolgbaar zijn. We raden de minister van OCW aan om de overige uitvoeringsorganisaties op het terrein van OCW mee te nemen in haar verbeterplan.