Dit onderzoek maakt deel uit van verantwoordingsonderzoek ministerie van Asiel en Migratie.
Het moment waarop de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) een gesprek heeft met de asielzoeker is steeds later in de asielprocedure. In de algemene asielprocedure wachten asielzoekers daar in februari 2026 ruim twee jaar op. Dat blijkt uit ons onderzoek naar de beslistermijnen in de asielprocedures. De IND doet er steeds langer over om een beslissing te nemen., zodat er steeds meer achterstanden ontstaan. De gemiddelde doorlooptijd voor beslissingen is 67 weken in 2025, waar dit in 2022 nog 31 weken was.
IND kan toename in asielaanvragen niet aan
Asielaanvragen, beslissingen en aantal asielzoekers wachtend op beslissing (voorraad). Het aantal asielaanvragen was de laatste 5 jaar hoger dan verwacht. Hoewel de IND ook meer beslissingen heeft afgerond, was het in deze periode niet mogelijk de hoge instroom bij te benen. De achterstanden zijn gegroeid.
Aandeel asielaanvragen van 15 maanden en ouder verdubbeld in 2025
Aandeel in %
| Maand | 15 of meer maanden | 6-15 maanden | 1-6 maanden | Minder dan 1 maand |
|---|---|---|---|---|
| Dec 24 | 25,78308536 | 45,26233359 | 24,27564605 | 4,678935004 |
| Jan 25 | 30,75574601 | 42,306194 | 23,12037398 | 3,817686015 |
| Feb 25 | 34,2655975 | 40,95442988 | 20,96616468 | 3,813807941 |
| Mrt 25 | 38,09055118 | 40 | 18,66141732 | 3,248031496 |
| Apr 25 | 40,48273155 | 39,30533752 | 16,28728414 | 3,924646782 |
| Mei 25 | 42,74824081 | 37,95934324 | 15,2853792 | 4,007036747 |
| Jun 25 | 45,03875969 | 36,08527132 | 14,72868217 | 4,147286822 |
| Jul 25 | 47,12466229 | 33,40409108 | 15,28367426 | 4,187572366 |
| Aug 25 | 48,24527574 | 31,81642885 | 16,04319321 | 3,895102198 |
| Sep 25 | 48,32125143 | 30,16024418 | 16,74933232 | 4,769172072 |
| Okt 25 | 49,66378482 | 28,24207493 | 17,92507205 | 4,169068204 |
| Nov 25 | 50,92592593 | 26,92901235 | 18,1712963 | 3,973765432 |
| Dec 25 | 52,84804016 | 25,06275343 | 18,07298706 | 4,016219347 |
Dit heeft meerdere oorzaken. Sommige daarvan liggen buiten de IND. Voorbeelden zijn de grotere toestroom van asielzoekers en andere prioritering van de politiek. Een andere oorzaak waar de IND wel invloed op heeft, is het gebrek aan monitoring en sturing op de werking van eigen maatregelen. Dit zijn maatregelen waarmee de IND wil voldoen aan de wettelijke beslistermijn van asielaanvragen. Dit komt omdat de IND de juiste data niet voorhanden heeft om de effecten van de maatregelen in kaart te brengen. De minister stuurt ook niet op het inzichtelijk maken van de effecten van de maatregelen. Ook vraagt de minister de IND lang niet altijd om gevolgen van beleidsveranderingen (bijvoorbeeld politieke prioriteit), wetgeving of instroom in kaart te brengen.
Door de invoering van het Asiel- en Migratiepact op 12 juni 2026 is het wegwerken van de achterstanden een uitdaging voor de IND, omdat de minister voorrang geeft aan tijdig beslissen op nieuwe instroom. Hierdoor kost het wegwerken van achterstanden in bestaande aanvragen volgens de IND minimaal 5 jaar. We vragen ons af hoe zich dit verhoudt tot de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.
De achterstanden in asielprocedures lopen verder op
Illustratie van de oplopende achterstanden en de 2 asielsystemen die ontstaan door het Migratiepact. Voor de omvang van de achterstanden in de figuur gebruiken we de cijfers van de IND.
| Jaar | Achterstanden (in aantallen) |
|---|---|
| 2021 | 18.082 |
| 2022 | 31.286 |
| 2023 | 45.644 |
| 2024 | 50.909 |
| 2025 | 51.789 |
Conclusies
- Door onvoldoende sturing heeft de minister geen inzicht in de effecten van de maatregelen bij de IND.
- Minister maakt geen zorgvuldige afweging voor capaciteitsinzet na invoering Migratiepact.
- De IND beheerst doorlooptijden en achterstanden niet door gebrek aan informatie.
- Goed werkend kwaliteitssysteem ontbreekt; effecten maatregelen zijn onbekend.
Wij achten het onwaarschijnlijk dat de IND erin slaagt de achterstanden binnen afzienbare tijd weg te werken. De acties van de minister zijn daarvoor onvoldoende.
Wij wijzen de minister erop dat de Tweede kamer bij het afronden van dit rapport (april 2026) onvoldoende is betrokken bij de gevolgen van de invoering van het Asiel- en Migratiepact voor de bestaande aanvragen.
De ontoereikende aansturing van de minister van Asiel en Migratie (AenM) op het voldoen aan wettelijke beslistermijnen door de IND en de ontbrekende sturing op de werking van maatregelen bij de IND merken wij daarom aan als een onvolkomenheid.
Aanbevelingen
Wij bevelen de minister aan om een concreter toezicht- en verantwoordingsarrangement op te stellen gericht op naleven van wettelijke beslistermijnen (door de IND).
Wij bevelen de IND aan om een concreet plan van aanpak op te stellen voor het wegwerken van achterstanden. Ook bevelen wij de IND aan de bedrijfsvoering zo in te richten dat vastgesteld kan worden of maatregelen werken en of er bijgestuurd moet worden.