De Algemene Rekenkamer controleert of de rijksoverheid publiek geld zinnig, zuinig en zorgvuldig uitgeeft. Wij vinden het belangrijk dat het kabinet duidelijk maakt welke concrete doelen het beoogt en wat het daadwerkelijk realiseert. Om het inzicht hierin te vergroten heeft de Algemene Rekenkamer een dashboard ontwikkeld.
In dit dashboard ‘Blik op Nederland: Dashboard Doelen en Resultaten’ hebben wij in tien beleidsthema’s een aantal indicatoren samengebracht. In dit dashboard ziet u:
- hoe Nederland ervoor staat op terreinen als economie, wonen, zorg, veiligheid en bestaanszekerheid;
- hoe de situatie zich ontwikkelt in de tijd;
- hoe dit aansluit bij eventuele nationale en internationale afspraken en doelstellingen.
Elk plaatje bevat een score op een indicator over een aantal jaren en het doel dat erbij hoort. Deze indicatoren meten een resultaat voor doelen waar de Rijksoverheid zich op enige wijze aan verbonden heeft. Dit kan gaan om een Europese afspraak, een internationaal verdrag, een wet, een norm die is afgesproken met een sector of een grondrecht. Soms is er sprake van een expliciet geformuleerde doelstelling en soms is de bedoeling van beleid meer impliciet verwoord. Voor de scores op de indicatoren hebben wij zelf geen metingen verricht. We gebruiken cijfers van instituten zoals het CBS, het RIVM, het PBL of de OECD.
Hoe het dashboard te lezen
In het dashboard is in de meeste gevallen een doel of streefwaarde opgenomen. Waar dit niet het geval is spreken we van een bedoeling. Om de ontwikkeling bij de indicatoren met een bedoeling weer te geven is gekozen voor pijltjes. Bij een positieve ontwikkeling is een groene pijl opgenomen en bij een negatieve ontwikkeling een rode pijl. De richting van de pijl is gebaseerd op de vergelijking van de cijfers van de laatste twee beschikbare jaren.
Doel en totstandkoming
Dit dashboard is in de eerste plaats ontwikkeld om ons onderzoekswerk te ondersteunen. Meer specifiek kan dit dashboard ons helpen bij onze risicoanalyse en het maken van keuzes in onze onderzoeksprogrammering. Wij zien het dashboard ook als een instrument waarmee de Eerste en Tweede Kamer en andere geïnteresseerden de voortgang van ontwikkelingen en resultaten op middellange en lange termijn kunnen volgen, ongeacht of deze zijn opgenomen in een regeerprogramma of niet.
Met het dashboard beantwoorden we ook aan een behoefte die de afgelopen jaren door verschillende partijen is geuit. De wens te komen tot een kernset van indicatoren in relatie tot Brede Welvaart is sinds 2021 herhaaldelijk geuit door de Algemene Rekenkamer, de Raad van State, de Tweede Kamer en in de laatste drie rapporten van de Studiegroep Begrotingsruimte. Wij hebben voor de kernset dankbaar gebruikt gemaakt van het vele voorwerk dat in dit kader is verricht door onder meer het CBS en de planbureaus.
Selectie van beleidsthema’s
De keuze voor thema’s is in de eerste plaats bepaald door de financiële en brede welvaartsthema’s waar de planbureaus aandacht aan besteden en waar aandacht naar uitgaat in de beleidsvorming (“ex ante”). Daarnaast hebben we enkele thema’s toegevoegd die volgens ons niet of slechts beperkt worden afgedekt door de indelingen van de planbureaus, maar die thema’s krijgen in debatten en media ook aandacht en zijn dus relevant voor een monitor. Dit betreft de thema’s binnenlandse veiligheid en defensie en ontwikkelingshulp.
Selectie van indicatoren
De selectie van de indicatoren is gebaseerd op onderwerpen en doelen waar Nederland zich aan gecommitteerd heeft via verdragen, wetten, normen of andere afspraken. Daarbij is in hoge mate aangesloten bij indicatoren van het CBS.
Voor een aantal indicatoren geldt dat er weliswaar geen expliciete norm of doel is maar dat er wel brede overeenstemming is over de bedoeling en de richting waarin deze indicatoren zich zouden moeten ontwikkelen (bijvoorbeeld gezonde levensverwachting). Daarnaast zijn de indicatoren geselecteerd op basis van hun maatschappelijke zeggingskracht, informatieve waarde en statistische kwaliteit. Voor onze keuze van de indicatoren gelden voorts de volgende criteria:
- Officiële en bestaande indicatoren: alleen indicatoren die worden geproduceerd door gezaghebbende partijen zijn opgenomen.
- Betrouwbare en herhaalbare meting: er is gekozen voor indicatoren met een duidelijke definitie en een transparante methodiek.
- Meerjarige beschikbaarheid en stabiliteit: De indicatoren kennen een meerjarige tijdreeks en zijn naar verwachting ook in de toekomst stabiel in methodiek en relevantie.
- Beperkt aantal hoofdindicatoren per thema: Per thema is gestreefd naar een compacte set indicatoren (orde van grootte 4–6) zonder onnodige overlap.
- Geen directe beleidsindicatoren: Waar mogelijk zijn indicatoren opgenomen die een breed maatschappelijk effect meten in plaats van één specifiek beleidsinstrument.