Er zijn geen strategische voorraden (drink)water, voedsel, medicijnen of brandstof aangelegd voor de inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Ondanks de kwetsbaarheid van Caribisch Nederland voor natuurdreigingen, zoals orkanen of vulkaanuitbarstingen, en de gespannen situatie in Venezuela op nog geen 70 kilometer afstand van Bonaire, heeft het kabinet geen doelen voor een strategische voorraad opgesteld. In geval van een crisis is bijvoorbeeld de voorraad drinkwater op de eilanden binnen enkele dagen uitgeput.
Geen strategische voorraden in Caribisch gebied
In Caribisch Nederland zijn geen strategische voorraden van medicijnen, voedsel, brandstof en drinkwater. Van voedsel en drinkwater is ook beperkte reguliere voorraad aanwezig in Caribisch Nederland. Van medicijnen en brandstof is wel voldoende reguliere voorraad.
Een strategische voorraad is een extra voorraad van (essentiële) grondstoffen die achter de hand wordt gehouden. Deze voorraad is niet beschikbaar voor normaal gebruik en wordt alleen aangewend wanneer de aanvoer wordt onderbroken door bijvoorbeeld een crisis. De Algemene Rekenkamer heeft al eerder een onderzoek gedaan naar strategische voorraden (Algemene Rekenkamer, 2022). Destijds hebben wij gekeken naar Europees Nederland. Onder EU-regelgeving heeft Nederland verplichtingen om bepaalde strategische voorraden aan te houden. Deze EU-regelgeving geldt echter niet voor Caribisch Nederland.
Reguliere voorraden
Omdat de Algemene Rekenkamer heeft vastgesteld dat er geen strategische voorraden zijn aangelegd, is de aanwezigheid van reguliere voorraden van (drink)water, voedsel, medicijnen en brandstof op de eilanden in kaart gebracht. Voor wat betreft medicijnen en brandstof beschikken de eilanden over een relatief grote reguliere voorraad. Zo hebben Saba en Sint Eustatius een reguliere voorraad van medicijnen voor 1 a 2 maanden. Op Bonaire is dit 3 tot 6 weken. Voor wat betreft reguliere voorraden van voedsel en (drink)water is het beeld heel anders. Sint Eustatius heeft een reserve aan drinkwater die voldoet voor 7 dagen en Bonaire voor slechts 3 tot 4 dagen. Op Saba ontstaat al een watertekort als de aanvoer langer dan 1 dag wordt onderbroken.
Reguliere voorraad van (drink)water en vers voedsel in Caribisch Nederland is beperkt
In deze afbeelding is te zien hoeveel dagen reguliere voorraad aan (drink)water en voedsel Bonaire, St. Eustatius en Saba hebben. Dit is beperkt. • Bonaire heeft 3 tot 4 dagen drinkwater op voorraad bij de drinkwaterproducent en voor 14 tot 21 dagen voedsel op voorraad. • St Eustatius heeft 7 dagen drinkwater op voorraad bij de drinkwaterproducent en voor 7 dagen voedsel op voorraad. • Saba heeft 1 dag drinkwater op voorraad bij de drinkwaterproducent en voor 7 dagen voedsel op voorraad.
Reguliere voorraad volledig afhankelijk van import
De reguliere voorraden in Caribisch Nederland zijn afhankelijk van import door commerciële bedrijven en structureel kwetsbaar voor verstoringen in de keten van internationale logistiek. De consequentie hiervan is dat in een crisis private partijen en commerciële overwegingen bepalen wat er gebeurt met de reguliere voorraden (drink)water, brandstof, medicijnen en voedsel. Zo goed als alle goederen voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba worden aangevoerd via twee ‘hubs’ in Curaçao en Sint Maarten. In een crisissituatie ontstaat daardoor al snel het aanvullende risico dat de eilanden met elkaar gaan concurreren om grondstoffen.
Bij een verstoring in de keten, ontvangen de eilanden geen voorraad
Deze afbeelding laat zien dat de bevoorrading van Caribisch Nederland via een transportketen verloopt en dat er de eilanden geen voorraad ontvangen bij verstoring. Vanuit Europees Nederland wordt per vliegtuig en boot voorraad geïmporteerd naar Curaçao en Sint Maarten. Via regionaal transport wordt dit verder vervoerd naar Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Bevoorrading vanuit Europees Nederland per vliegtuig gebeurt 1 keer per week. Bevoorrading per boot kost 6 weken. Omringende (ei)landen dragen ook bij aan bevoorrading per boot en drinkwater wordt grotendeels zelf geproduceerd op de eilanden. Wanneer er minder of geen vliegtuigen en boten gaan, heeft dat direct gevolgen voor de bevoorrading van Caribisch Nederland.
Aanbeveling: maak duidelijke afspraken
Voor strategische voorraden in Caribisch Nederland zijn geen doelen opgesteld door de regering. Hierdoor zijn er geen duidelijke afspraken tussen de rijksoverheid, private partijen, vitale sectoren en openbare lichamen over wie waar verantwoordelijk voor is. Daar waar wel formele afspraken zijn over verantwoordelijkheden, zoals bij brandstof, bestaat over de rolverdeling in de praktijk onduidelijkheid. Wanneer een eiland niet beschikt over voldoende strategische voorraden, kan dit grote maatschappelijke gevolgen hebben omdat snel tekorten ontstaan die het dagelijks leven direct kunnen beïnvloeden. Het kabinet moet daarom bepalen welk niveau van strategische voorraden in Caribisch Nederland wenselijk is, dit vastleggen en aangeven wie waarvoor verantwoordelijk is.
Dit onderzoek is een voorpublicatie uit het Verantwoordingsonderzoek 2025 van de Algemene Rekenkamer, dat verschijnt op 20 mei aanstaande. Het VO2025 heeft als thema ‘Veiligheid van Nederland’.