De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) legt namens de minister van Justitie en Veiligheid (JenV) vrijheidsstraffen en vrijheidsbeperkende maatregelen ten uitvoer die door de rechter zijn opgelegd. Iedere dag verblijven duizenden gedetineerden achter de muren van zijn inrichtingen. Van minderjarige en volwassen gedetineerden tot tbs-patiënten en vreemdelingen. DJI ontvangt hiervoor jaarlijks circa € 3 miljard en is met 50 locaties en 16.000 medewerkers één van de grootste uitvoeringsorganisaties van de Rijksoverheid.

Sinds enkele jaren kampt het gevangeniswezen met een ernstig tekort aan cellen. De gevangenissen zijn bijna vol; de bezettingsgraad is de kritische grens van 99,5% gepasseerd. De gevolgen hiervan voor het functioneren van de rechtsstaat kunnen groot zijn. Zo worden veroordeelden niet altijd actief opgespoord om hun straf uit te zitten en worden anderen soms vervroegd vrijgelaten. Voor de samenleving, voor slachtoffers en voor de veroordeelden zelf is dit zeer onwenselijk. Burgers, en in het bijzonder de slachtoffers en nabestaanden, vertrouwen erop dat straffen snel en volledig worden uitgevoerd. Dit is ook belangrijk omdat bijvoorbeeld jeugdigen en tbs-patiënten tijdig behandeld moeten worden om te voorkomen dat zij opnieuw de fout in gaan.

Wat onderzoeken we?

De minister is eindverantwoordelijk voor het gevangeniswezen in Nederland. De Algemene Rekenkamer onderzoekt of de minister in staat is om in de (nabije) toekomst vrijheidsstraffen en vrijheidsbenemende maatregelen uit te voeren. Dit begint bij het juist inschatten van het aantal cellen dat elk jaar nodig is. Er moeten voldoende plekken vrij zijn in de gevangenis om mensen onder te brengen die veroordeeld zijn tot een celstraf. Hiervoor moet de minister randvoorwaardelijke zaken op orde hebben, zoals voldoende financiële middelen, gevangenissen en gevangenispersoneel. Dit zijn forse uitdagingen waar de minister op dit moment voor staat.

Waarom onderzoeken we dit?

De minister heeft sinds 2023 maatregelen in gang gezet om problemen die samenhangen met het gebrek aan cellen op te lossen. Hiervan is het resultaat nog onvoldoende bekend. Wij onderzoeken:

  • Welke maatregelen zijn afgerond, welke niet en wat de redenen daarvoor zijn;
  • We laten zien welke invloed de minister zelf heeft op de detentiecapaciteit, en brengen daarnaast in beeld welke invloed het parlement en andere actoren in de strafrechtketen daarop hebben (gehad).

Ons onderzoek biedt het parlement belangrijke inzichten, zodat het parlement nieuwe besluiten moet nemen over eventuele extra maatregelen, waarvoor mogelijk meer geld nodig is.

Stand van zaken

Onderzoek in uitvoering

Bijdragen aan dit onderzoek?

De Algemene Rekenkamer nodigt u van harte uit om informatie te delen die wij kunnen gebruiken bij ons onderzoek. We stellen uw bijdrage, mededelingen of ervaringen over dit onderwerp dan ook op prijs. Informatie kunt u delen door een mail te sturen naar bijdrage@rekenkamer.nl. 

We nemen alle bijdragen in overweging en zullen deze met zorg behandelen. Houd er wel rekening mee dat u niet automatisch feedback ontvangt over uw bijdrage.