Om de financiële gevolgen van de oorlog voor de EU-lidstaten op te vangen heeft de EU verschillende maatregelen getroffen.
Cohesieactie voor vluchtelingen in Europa (CARE)
De CARE-verordening (april 2022) biedt lidstaten de mogelijkheid om resterende EU-budgetten uit de cohesiefondsen (EFRO, ESF en EFMB) over de periode 2014-2020 te herbestemmen om de problemen op het gebied van migratie aan te pakken. De periode 2014-2020 wordt binnenkort formeel afgesloten met de eindverantwoordingen over deze fondsen.
In 2022 kon ook € 10 miljard vanuit herstelbijstand in het programma REACT-EU worden ingezet om de uitdagingen op het gebied van migratie aan te pakken en is geregeld dat EU-lidstaten een hogere voorfinanciering kunnen krijgen van in totaal € 3,4 miljard.
De FAST-CARE-verordening (oktober 2022) regelt daarnaast meer flexibiliteit in het cohesiebeleid, onder andere door verhoging van de voorfinanciering met € 3,5 miljard.
Meer informatie
-
CARE – Cohesion’s Action for Refugees in Europe - Uitleg van de Europese Commissie over CARE
- Uitleg van de Europese Commissie over REACT-EU
- Verordening 2022/613 over verhoging van de voorfinanciering uit de REACT-EU-middelen (12-04-2022)
- Oekraïne: 3,4 miljard euro React-EU-voorfinanciering voor lidstaten die vluchtelingen uit Oekraïne opvangen - persbericht van de Europese Commissie over verhoging van de voorfinanciering uit REACT-EU (23-03-2022)
- Verordening 2022/2039 over extra flexibiliteit om de gevolgen van de militaire agressie van de Russische Federatie op te vangen (19-10-2022)
- Oekraïne: Cohesiebeleid voert steun op om de gevolgen van Russische agressie in Oekraïne aan te pakken met “Flexibele bijstand aan gebieden” - persbericht van de Europese Commissie over de FAST-CARE-verordening (29-06-2022)
Tijdelijke versoepeling van regels in het Stabiliteits- en Groeipact
Tot 2024 waren de EU-begrotingsregels versoepeld, waardoor lidstaten een begrotingstekort en staatsschuld mochten hebben boven de normen van het Stabiliteits- en Groeipact (respectievelijk 3% en 60%).
Eind april 2024 zijn de nieuwe Europese begrotingsregels in werking getreden en gelden weer de gebruikelijke normen.
Meer informatie
- Persbericht van de Europese Commissie over deactiveren ‘ontsnappingsclausule’ inzake normen van het Stabiliteits- en Groeipact (08-03-2023)
- Hoe zorgt de EU ervoor dat de begrotingen van EU-lidstaten aan de budgettaire spelregels voldoen? - Achtergrondinformatie van de Algemene Rekenkamer over het Stabiliteits- en Groeipact
Tijdelijk crisiskader voor staatssteunmaatregelen
Binnen de EU is staatssteun aan bedrijven in principe niet toegestaan. Daarmee wordt oneerlijke concurrentie voorkomen.
Om de economische gevolgen van de oorlog in Oekraïne te verzachten en zwaar getroffen ondernemingen en sectoren te ondersteunen, presenteerde de Europese Commissie op 23 maart 2022 een Tijdelijk crisiskader voor staatssteunmaatregelen. Op 9 maart 2023 is dit kader vervangen door het tijdelijke crisis- en transitiekader. Dit kader loopt tot 31 december 2025, waarbij een aantal steunmogelijkheden voor specifieke sectoren in 2024 eindigden. De Commissie publiceert regelmatig een geactualiseerd overzicht met maatregelen die onder het tijdelijk kader zijn goedgekeurd.
Voor Nederland zijn tot mei 2025 8 staatssteunbeslissingen onder het tijdelijk kader bekend. Hiermee is in totaal een bedrag van circa € 3,5 miljard gemoeid. Het gaat onder meer om maatregelen ter ondersteuning van hernieuwbare warmteprojecten, de glastuinbouwsector en energie-intensieve ondernemingen. Ook heeft de Europese Commissie een Nederlandse regeling goedgekeurd van maximaal € 406,4 miljoen voor het vullen van de gasopslag Bergermeer en aan de herintroductie van deze regeling met een maximum van 370 miljoen. Op 25 juni 2025 heeft de Europese Commissie het staatsteunkader Clean Industry Deal (CISAF) vastgesteld. Dit nieuwe kader vervangt het Tijdelijk crisiskader voor staatsteunmaatregelen. Lopende regelingen van het Tijdelijk crisiskader blijven van kracht tot de vastgestelde einddatum van deze regelingen.
Meer informatie
-
Europese regels voor staatssteun in het kader van Russische invasie in Oekraïne
- Overzicht van de Europese Commissie met goedgekeurde steunmaatregelen onder het tijdelijke crisis- en transitiekader - dit overzicht wordt periodiek door de Europese Commissie bijgewerkt en bevat ook de beslissingen over Nederlandse steunmaatregelen
- Persbericht van de Europese Commissie over goedkeuring Nederlandse regeling voor steun voor hernieuwbare warmteprojecten (09-11-2023)
- Persbericht van de Europese Commissie over goedkeuring van de Nederlandse regeling ter ondersteuning van het vullen van de gasopslag Bergermeer in de context van de Russische invasie van Oekraïne (12-07-2022)
- EU Energy Platform: Commission invites international suppliers to respond to second joint gas purchasing - Persbericht van de Europese Commissie over goedkeuring herintroductie regeling ter ondersteuning van het vullen van de gasopslag Bergermeer (7-7-2023)