De financiële crisis heeft vanaf 2008 geleid tot een sterke verslechtering van de begrotingssituaties in een groot aantal EU-lidstaten. In 2010 ontstond in Griekenland een onhoudbare situatie die ernstige gevolgen kon hebben voor de gehele eurozone.
Vanaf juni 2010 werd op initiatief van de landen in de eurozone een aantal noodfondsen ingesteld. Deze fondsen waren specifiek bedoeld voor financiële ondersteuning van eurolanden zoals Griekenland, Spanje en Ierland.
Met de noodfondsen is een groot financieel belang gemoeid. Nederland staat als lid van de eurozone voor vele miljarden garant voor de noodfondsen en heeft eveneens miljarden aan leningen aan Griekenland uitstaan.
De noodsteun die eurolanden sinds 2010 hebben ontvangen, bestaat uit leningen. De landen moeten die ontvangen steun tussen nu en 2070 terugbetalen.
De Europese noodfondsen
Vanaf juni 2010 werden er op initiatief van de EU-lidstaten in de eurozone noodfondsen ingesteld, specifiek voor eurolanden die in een vergelijkbare situatie als Griekenland terecht dreigden te komen. Het ging om de volgende 4 fondsen:
- De Griekse leningenfaciliteit (GLF, 2010): een samenbundeling van bilaterale leningen van eurolanden die door de Europese Commissie werd gecoördineerd, gecombineerd met steun van het Internationaal Monetair Fonds.
- Het Europees Financieel Stabilisatiemechanisme (EFSM, 2011): een tijdelijk fonds op communautaire basis, gedragen door alle EU-lidstaten samen.
- De Europese Financiële Stabiliteitsfaciliteit (EFSF, 2011): een tijdelijk fonds voor en door eurolanden op intergouvernementele basis, gedragen door landen in de eurozone.
- Het Europees stabiliteitsmechanisme (ESM, 2012): een permanent fonds op intergouvernementele basis, gedragen door landen in de eurozone (ter vervanging van het tijdelijke EFSF).
In 2015 brachten wij een rapport uit over Europese noodfondsen die waren ingezet in het kader van steunprogramma’s voor Griekenland, Ierland, Portugal, Spanje en Cyprus. Deze steunprogramma’s werden grotendeels samen met het IMF ontwikkeld (zie tabel).
Tabel: Europese noodfondsen
| Land/programma | Looptijd | Ingezet noodfonds | Parallelle IMF-steun |
|---|---|---|---|
| Griekenland 1 | 2010-2012 | GLF | Ja |
| Griekenland 2 | 2012-2015 | EFSF | Ja |
| Griekenland brugfinanciering | 2015 | EFSM | Nee |
| Griekenland 3 | 2015-2018 | ESM | Nee |
| Ierland | 2010-2014 | EFSF, EFSM | Ja |
| Portugal | 2011-2014 | EFSF, EFSM | Ja |
| Spanje | 2011-2014 | ESM | Nee |
| Cyprus | 2013-2016 | ESM | Ja |
Meer informatie
Het financieel belang voor de landen die bijdragen aan de noodfondsen is groot. Nederland staat als lid van de eurozone voor vele miljarden garant. Ook heeft Nederland voor miljarden aan leningen Griekenland uitstaan. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de totale bedragen per fonds en de bedragen waarvoor Nederland garant staat c.q. die Nederland als lening heeft uitstaan.
Financieel belang Nederland noodfondsen in miljarden €
| Noodfonds | Financieringsvorm | Financieel belang | Max. uitleencapaciteit | Financieel belang NL |
|---|---|---|---|---|
| EFSM | Garantie op basis EU-begroting | 60 | 60 | 2,8 (4,7%) |
| EFSF | Garantie eurolanden | 780 | Eerst 440, later 240 | 49,6 (6,1%) |
| ESM | Gestort kapitaal | 80,5 | 500 | 4,6 (5,7%) |
| Opvraagbaar kapitaal eurolanden | 624 | 35,4 (5,7%) | ||
| GLF | Directe leningen eurolanden | 52,9 | 52,9 | 3,2 (6%) |
De maximale uitleencapaciteit van de 4 noodfondsen tezamen bedroeg bij aanvang van de steunverlening circa € 850 miljard. Voor een compleet beeld van het Nederlandse financieel belang dient hierbij te worden opgeteld:
- een garantie van € 2,4 miljard voor 4,7% van het zogenoemde betalingsbalansprogramma (vergelijkbaar met EFSM, maar bestemd voor EU-landen buiten de eurozone);
- een garantie van € 1,8 miljard voor 2,2% van de noodsteun voor eurolanden die het IMF aanvullend op de EU-noodsteun heeft verleend.
Het totaal van de Nederlandse garantstelling in het kader van de noodfondsen (inclusief de steun via het IMF) bedraagt circa € 90 miljard. Daarnaast heeft Nederland bijna € 8 miljard bijgedragen door middel van directe leningen aan Griekenland en gestort kapitaal voor het ESM. De steunprogramma's zijn afgerond. De leningen worden in de toekomst afgelost.
Terugbetaling van de ontvangen noodsteun
De noodsteun die eurolanden sinds 2010 hebben ontvangen, bestaat uit leningen. De landen moeten die ontvangen steun terugbetalen. De website van het ESM biedt een overzicht van de leningen met een groot financieel belang die zijn verstrekt uit de belangrijkste noodfondsen – het EFSF en het ESM – en de data waarop deze leningen door Cyprus, Griekenland, Ierland, Portugal en Spanje uiteindelijk moeten zijn terugbetaald.
De leningen die Spanje heeft ontvangen uit het ESM moeten het snelst worden terugbetaald, namelijk in 2027. Voor de leningen die Griekenland heeft gekregen uit het EFSF geldt de langdurigste terugbetalingstermijn. Deze terugbetalingen lopen door tot en met 2070.
Meer informatie
-
Repayments ESM - Terugbetalingsoverzicht van ESM-leningen