Next Generation EU (NGEU) is een Europees herstelinstrument om EU-lidstaten bij te staan bij het economisch herstel van de Coronacrisis vanaf 2020. In het kader van NGEU ontvangen EU-lidstaten subsidies en kunnen EU-lidstaten in aanmerking komen voor leningen.  De Europese Commissie financiert het programma door tot € 807 miljard aan EU-obligaties op de kapitaalmarkten uit te geven. De Nederlandse garantie voor NGEU bedroeg eerst ca. € 38,9 miljard. Omdat het leenplafond van NGEU niet is gehaald is de Nederlandse garantie naar beneden bijgesteld. Op dit moment betreft het oproepbaar bedrag voor Nederland € 30,3 miljard.

Een andere garantie die volgt uit de Coronacrisis betreft het programma SURE, dat is gericht op steun in de vorm van leningen onder gunstige voorwaarden aan EU-lidstaten om het hoofd te bieden aan de stijging van overheidsuitgaven voor het behoud van de werkgelegenheid. Hiervoor was € 100 miljard beschikbaar, die zijn gefinancierd door de Europese Commissie via obligatie-uitgiftes op de  kapitaalmarkt. De EU-lidstaten staan via de EU-begroting voor maximaal 25% van de in het kader van SURE uitbetaalde leningen garant. Nederland staat in 2026 voor € 6 miljard garant.

Nederland is als EU-lidstaat sinds de oprichting van de Europese Investeringsbank (EIB) in 1958 aandeelhouder van de EIB. De doelstelling van de EIB, zoals vastgelegd in het Verdrag betreffende de werking van de EU, is om met een beroep op de kapitaalmarkten en op haar eigen middelen bij te dragen aan een evenwichtige en ongestoorde ontwikkeling van de interne markt van de EU. Net als alle andere EU-lidstaten neemt Nederland deel in het kapitaal van de EIB en staat garant voor het geval de EIB niet meer aan zijn verplichtingen kan voldoen. De Nederlandse deelname aan het kapitaal van de EIB bedraagt op dit moment € 1,2 miljard, de garantstelling € 11,8 miljard.

Op 19 maart 2025 presenteerde de Europese Commissie het "Witboek Paraatheid 2030" samen met het "ReArm Europe-plan". Het doel hiervan is de Europese defensie-investeringen en -paraatheid te versterken, en extra defensie-uitgaven tot € 800 miljard vrij te maken tegen 2030.

In het kader van ReArm Europe is op 27 mei 2025 is de Verordening tot vaststelling van het instrument “Optreden voor de veiligheid van Europa (SAFE)” aangenomen. Op 29 mei 2025 trad de Verordening in werking. Via SAFE gaat de EU tot € 150 miljard aan EU-lidstaten verstrekken, maar alleen op verzoek en op basis van nationale plannen. De € 150 miljard valt binnen de ruimte van het EU-budget (de zogenaamde ‘headroom’). De headroom is het verschil tussen het maximumbedrag aan eigen middelen dat de Europese Commissie in een bepaald jaar van de lidstaten kan opvragen (het "plafond") en de middelen die de EU daadwerkelijk nodig heeft voor haar begrote uitgaven. 

Safe verstrekt langlopende (tot 45 jaar) voordelige leningen voor de aanschaf van defensiematerieel. Voor de financiering hiervoor leent de Commissie, namens de EU, op de kapitaalmarkt. De EU-lidstaten staan hiervoor garant. Bij het huidige bni-aandeel van Nederland van 6,4% betreft de inschatting van het maximale langjarige risico op hogere afdrachten aan de EU circa € 15,3 miljard.

Nederland neemt deel aan de EU-financieringsfaciliteit voor Oekraïne (2024-2027). Dit is een steunpakket ter waarde van €50 miljard, waarvan € 33 miljard aan leningen en € 17 miljard aan subsidies. Net als bij SAFE staat Nederland via de 'headroom' (de Europese begrotingsruimte) garant voor deze leningen. Op dit moment bedraagt de Nederlandse garantie hiervoor € 2,1 miljard. 

Bovenstaande garanties zijn opgenomen op de begroting van het ministerie van Financiën (IX), onder Art. 4 (Buitenlandse financiële betrekkingen).

Daarnaast is een aantal garanties (niet EU-gerelateerd) opgenomen op de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp (XVII), onder Art. 1 (1. Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen) en vooral Art. 5 (Multilaterale samenwerking). Het betreft garanties voor de African Development Bank € 2,3 miljard, Asian Development Bank € 1,3 miljard en Inter American Development Bank € 0,3 miljard.

Meer informatie