De minister van Economische Zaken en Klimaat zorgt met de PPS-Innovatieregeling te weinig voor de gewenste investeringen in publiek-privaat onderzoek. Van 2024 tot en met 2027 wil de minister met deze regeling in totaal 650 tot 700 miljoen euro subsidie toezeggen. Maar de subsidie wordt ondoelmatig verdeeld en leidt daardoor onvoldoende tot de gewenste R&D-investeringen vanuit de publieke en private sector. Dit terwijl het doel om 3 procent van het BBP te besteden aan R&D al jaren niet wordt gehaald.
Dat schrijft de Algemene Rekenkamer in het rapport ‘Innovatiesubsidie onder de loep’ dat vandaag verschijnt. De Rekenkamer richt zich in dit onderzoek expliciet op de PPS Innovatieregeling (PPS-i-regeling). Dit is één van de grootste instrumenten die het ministerie heeft om publiek-private R&D en innovatie te stimuleren. De minister heeft het voornemen om deze regeling per 1 januari 2028 te vernieuwen. In de uitvoering van de huidige regeling zijn namelijk verbeteringen mogelijk en de verdeling van de toekomstige subsidie kan doelmatiger.
De PPS-i-regeling leidt nu onvoldoende tot gewenste investeringen vanuit bedrijven in onderzoek en ontwikkeling. Dit komt mede doordat de subsidieverdeling nu niet aansluit op de innovatieprioriteiten die de minister eind 2023 zelf formuleerde. Dat gaat om sleuteltechnologieën, klimaat en energie, digitalisering en circulaire economie. Meer dan de helft van de ruim 270 miljoen euro aan subsidies en private bijdragen kwam in 2024 terecht bij andere innovatiethema’s.
Meer dan de helft van de subsidie- en private bijdragen (ruim € 270 mln.) niet naar innovatieprioriteiten van EZK
Subsidie- en private bijdrage in miljoenen €
In deze staafgrafiek is de omvang van de totale subsidie- en private bijdragen in subsidiejaar 2024 te zien. De staaf laat zien hoe het geld is verdeeld over Kennis- en innovatieagenda’s. Hieruit wordt zichtbaar dat meer dan de helft van het geld niet naar de innovatie prioriteiten van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat gaat. Deze innovatieprioriteiten zijn sleuteltechnologieën, klimaat en energie, digitalisering en circulaire economie. Het overgrote deel van de subsidie ging in 2024 naar gezondheid en zorg, landbouw, water en voedsel.
Bovendien zorgt de opzet van de subsidie voor belangrijke doelmatigheidsrisico's. Dit komt doordat subsidiegeld wordt verdeeld via 12 zogenoemde Topconsortia voor kennis en innovatie (TKI’s). Hierbij valt op dat er veel geld gaat naar TKI's waar de private bijdragen achterblijven. Van de subsidie gaat namelijk 48 procent naar TKI’s waar gemiddeld twee keer zoveel subsidie nodig is om private investeringen in pps-onderzoek te realiseren ten opzichte van andere TKI’s. Dit betekent dat de verdeling ondoelmatig is wat betreft het stimuleren van private bijdragen aan onderzoek.
Bij sommige TKI's is relatief veel PPS-i-subsidie nodig om bijdragen van bedrijven te realiseren
Benodige PPS-i-subsidie om bedrijven €1,- te laten bijdragen
In deze grafiek is per Topconsortium voor Kennis en Innovatie (TKI) te zien hoeveel subsidie nodig is om bedrijven € 1 te laten investeren in pps-onderzoek. Uit deze grafiek blijkt dat hier bij de meeste TKI’s relatief veel subsidie voor nodig is. Bijvoorbeeld bij de TKI Energie. Voor een private investering van € 1 is hier ruim € 2,50 aan subsidie nodig. Bij de TKI Agri & Food ligt dat bedrag onder € 1. Bij 8 van de 12 TKI’s is meer dan € 1,50 aan subsidie nodig om bedrijven € 1 in pps-onderzoek te laten investeren.
Door de subsidie anders te verdelen, kan de minister niet alleen sterker inzetten op de actuele innovatieprioriteiten, maar ook per saldo meer pps-onderzoek tot stand brengen.
Aanbevelingen
In de huidige PPS-i-regeling is in 2027 nog circa 170 miljoen euro aan subsidie te verdelen. De Algemene Rekenkamer beveelt de minister aan om te onderzoeken in hoeverre er in de huidige regeling nog is te sturen op de besteding van deze subsidie, zodat deze optimaal op de innovatieprioriteiten van de regering kan worden ingezet. Voor de nieuwe regeling verdient het aanbeveling om het budget en de subsidieverdeling periodiek te kunnen wijzigen.