Resultaten verantwoordingsonderzoek 2025 ministerie van Buitenlandse Zaken

Onze conclusies

Bij het ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) waren in 2025 de uitgaven € 13.215 miljoen, de ontvangsten € 2.569 miljoen en de verplichtingen € 13.122 miljoen.

2025 was geopolitiek gezien een zeer onrustig jaar. De verschillende conflicten en oorlogen wereldwijd maken de verantwoordelijkheid van de minister van Buitenlandse Zaken des te relevanter. Dat geldt ook voor het belang van een goede exportcontrole, zodat Nederland niet bijdraagt aan instabiliteit in de wereld. We concluderen dat Nederland in lijn met internationale verplichtingen een controleregime op de doorvoer van strategische goederen heeft ingericht en hieraan voldoet. Op de effectiviteit van deze controles is echter nauwelijks zicht. In ons verantwoordingsonderzoek 2024 constateerden wij dat de financiële administratie van het ministerie van BZ ernstig tekortschoot. De minister werkt aan verbetering met een meerjarig verbeterplan, maar daarmee zijn de problemen in 2025 nog niet opgelost. Verder zien we dat Nederland, nu de Herstel- en Veerkrachtfaciliteit (HVF) bijna ten einde loopt, nog aanspraak maakt op € 2,3 miljard uit de HVF en dat het niet zeker is of dat lukt.

Doorvoer strategische goederen

Het doel van het exportcontrolebeleid is om ongewenst eindgebruik van strategische goederen (militaire of dual-use goederen) te voorkomen. De minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) is verantwoordelijk voor dit beleid. Namens de minister van BHOS beoordelen de Douane en het ministerie van BZ vergunningsaanvragen van bedrijven die strategische goederen willen exporteren of via Nederland willen doorvoeren. Nederland heeft, in lijn met internationale verplichtingen, een controleregime op de doorvoer van strategische goederen ingericht en de uitvoering voldoet hieraan. Maar het is niet goed vast te stellen in welke mate de controles van de Douane bijdragen aan het voorkomen van ongewenst gebruik van doorgevoerde goederen in andere landen. Ook vragen we aandacht voor het verbeteren van het algoritme dat de Douane gebruikt voor deze controles. We beoordelen het gevoerde beleid voor exportcontrole daarom als matig.

Onzekerheid over volledige toekenning HVF-subsidies

Nu de HVF bijna ten einde loopt, maakt Nederland aanspraak op de resterende € 2,3 miljard uit de HVF en het is niet zeker of dat lukt. Er zijn 3 essentiële hervormingen (de Wet versterking regie volkshuisvesting, de Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden en de Wet basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen) die nog moeten worden afgerond en die vormen samen een financieel risico van € 1,8 miljard. Bij meerdere mijlpalen en doelstellingen uit het Herstel- en Veerkrachtplan (HVP) zien we ook een verlaging van het ambitieniveau.

Financiële administratie nog niet op orde

De financiële administratie bij het ministerie van BZ was in 2024 niet op orde. Dat kwam door keuzes die de minister in het verleden heeft gemaakt voor IT-vernieuwing, en door keuzes in de inrichting van de administratie die in strijd zijn met de comptabele wet- en regelgeving. De minister had hierdoor geen goed zicht op hoeveel en welke verplichtingen hij is aangegaan, noch welke voorschotten hij precies heeft verstrekt. In ons verantwoordingsonderzoek 2024 beoordeelden wij deze problemen als ernstige onvolkomenheid en tekenden we ook bezwaar aan. In 2025 zijn de voor dat jaar geplande maatregelen uit het verbeterplan uitgevoerd en heeft de minister goede stappen gezet naar een oplossing. Maar het verbeterproces is nog niet afgerond. Om te komen tot een oordeel over de financiële informatie in het jaarverslag (zie hieronder), zijn alternatieve controlewerkzaamheden uitgevoerd. We handhaven de ernstige onvolkomenheid.

Samenvattend oordeel over de financiële informatie in het Jaarverslag 2025 van het ministerie van BZ

Oordelen zijn positief, met uitzondering van het totaalbedrag op de saldibalans en 1 artikel
Voor de meeste totaalbedragen in de financiële verantwoording geldt dat de cijfers kloppen en het geld volgens de regels is besteed. Voor het totaalbedrag op de saldibalans is ons oordeel echter negatief.
Voor artikel 4 is ons oordeel negatief.

Onvolkomenheden bij het ministerie van Buitenlandse Zaken

Bestaande onvolkomenheden	2022	2023	2024	2025	Ontwikkelingen in 2025
Verplichtingenbeheer		✖	✖	✖	∥
Inrichting financiële administratie			⛒	⛒	►

Legenda

✖ ⛒ ► ∥

Onvolkomenheid Ernstige onvolkomenheid De minister heeft afgelopen jaar vooruitgang geboekt in het oplossen van de onvolkomenheid De minister heeft afgelopen jaar weinig tot geen vooruitgang geboekt in het oplossen van de onvolkomenheidter heeft vooruitgang geboekt

Voor een beschrijving van de tabel zie hoofdstuk 4 van de pdf van het volledige rapport.