Ministers laten honderden keren per jaar evaluaties over het gevoerde beleid opstellen. Deze worden samengebracht op een website en in periodieke rapportages wordt de doeltreffendheid en doelmatigheid voor een samenhangend beleidsterrein beschreven. De Algemene Rekenkamer stelt na onderzoek dat evaluaties op onderdelen beter kunnen. De Tweede Kamer benut deze evaluaties beperkt om beleid te controleren en eventueel bij te sturen. Dat staat in het onderzoeksrapport Evaluaties evalueren, gepubliceerd op 20 mei.
Evaluaties zijn van essentieel belang om verantwoording af te leggen over behaalde resultaten met de inzet van publiek geld. Met deze inzichten kunnen de prestaties van de Rijksoverheid worden verbeterd. De Algemene Rekenkamer vindt het daarom belangrijk dat evaluaties van voldoende inzichten geven over behaalde resultaten en dat zij worden benut.
Nederland kent een uitgewerkt stelsel voor het evalueren van beleid. Het stelsel kent duidelijke regels en procedures voor het waarborgen van de kwaliteit en onafhankelijkheid van evaluaties. Tegelijkertijd is gebleken dat dit in het verleden geen garantie was voor het verkrijgen van goede inzichten.
De Tweede Kamer gaf in 2023 via een motie aan dat zij nog steeds onvoldoende in staat werd gesteld om de doeltreffendheid en doelmatigheid van de rijksuitgaven volledig door te lichten. De minister van Financiën heeft verbeteringen doorgevoerd. Zo ontvangt de Tweede Kamer sinds 2025 jaarlijks op Verantwoordingsdag een overzicht van de opvolging van aanbevelingen uit evaluaties.
Honderden evaluaties
Voor het jaar 2026 hebben de ministers opgeteld 425 evaluatierapporten in de planning staan, zo vermeldt het onderzoeksrapport Evaluaties evalueren – naar betere inzichten en effectiever gebruik van periodieke rapportages. De Rekenkamer wil bijdragen aan verbetering van het evaluatiestelsel en toetst de kwaliteit – de rijksoverheid heeft regels vastgesteld in de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek – en brengt het gebruik door de Tweede Kamer van 18 periodieke rapportages van 7 verschillende ministeries in kaart.
De uitkomsten: deze rapportages bieden inzichten in de behaalde resultaten, al zijn verbeteringen nodig. De evaluaties zijn er om zo goed mogelijk de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid in de praktijk te beschrijven. Welke maatschappelijke effecten levert de inzet van publiek geld voor burgers en bedrijven op? Slechts in ruim de helft van de gevallen wordt dit zichtbaar.
Besparingsvariant zonder veel diepgang
Of resultaten tegen zo min mogelijke kosten zijn bereikt, wordt maar in 22 % van de rapportages voor een aanzienlijk deel van het beleid duidelijk. In de helft van de gevallen wordt dat voor een gedeelte van het beleid zichtbaar. De vereiste om steeds een variant aan te geven die leidt tot een besparing van 20 % van het budget, is vaak niet meer dan de suggestie om de ‘kaasschaaf’ te hanteren. Dus een algemene korting van 20 % zonder een goede onderbouwing wat dat betekent of hoe dat in de praktijk kan.
Conclusies uit onderzoek Algemene Rekenkamer naar periodieke rapportages van ministers
Tweede Kamer kan meer gebruik maken van rapportages
'Behandeld' betekent genoemd in een debat of schriftelijke vragen over gesteld
Evaluaties weinig benut in Kamerdebatten
De Algemene Rekenkamer roept de Tweede Kamer op meer gebruik te maken van de evaluaties. Het is immers een van de instrumenten om het budgetrecht van de Kamer tanden te geven.
Commissies in de Tweede Kamer zetten de door een minister opgestuurde periodieke rapportages vaak op hun agenda, maar de Rekenkamer stelt vast dat van de 18 onderzochte rapportages slechts in 2 debatten Kamerleden ernaar verwijzen. In een handvol gevallen stelde de Tweede Kamer er schriftelijke vragen aan de minister over. In 1 geval is in de afgelopen jaren in een motie verwezen naar zo’n rapportage.
Omdat leren van het verleden, het effectiever inzetten van publiek geld en publieke verantwoording afleggen belangrijk zijn, doet de Algemene Rekenkamer aanbevelingen om te verbeteren, ook bij het gebruik van evaluaties.
Het rapport Evaluaties evalueren is op 20 mei 2026 aan de Tweede Kamer aangeboden, gelijktijdig met alle rapporten uit het verantwoordingsonderzoek over 2025. In briefings krijgen Kamercommissies toelichting op dit onderzoek.