Er moet meer aandacht zijn voor uitvoeringstoetsen als de overheid nieuwe plannen maakt. Die oproep doet de Algemene Rekenkamer op basis van onderzoek naar 269 uitvoeringstoetsen in de afgelopen jaren. De bevindingen uit die onderzoeken zijn gebundeld in een factsheet, die de Rekenkamer vandaag presenteert.
In een uitvoeringstoets geeft een uitvoeringsorganisatie aan of nieuwe wet- en regelgeving uitvoerbaar is en of er bijvoorbeeld extra personeel of geld nodig is. Daarom moeten ministers altijd om een uitvoeringstoets vragen bij nieuwe relevante wet- en regelgeving. Toch blijkt uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar 134 nieuwe wetten en regels (en 269 bijbehorende uitvoeringstoetsen) dat in 19% van de gevallen toetsen ontbreken. Een aanzienlijk deel van de toetsen die wel worden uitgevoerd, is daarnaast niet openbaar. Daardoor kunnen de uitkomsten van de toetsen niet worden gebruikt door het parlement bij de behandeling van nieuwe wet- en regelgeving.
Uitvoerbaarheid onduidelijk
Van de 269 onderzochte uitvoeringstoetsen die wél waren gemaakt, ontbrak er bovendien in 111 toetsen informatie over uitvoerbaarheid en personeel. Dat is opvallend, omdat uitvoeringsorganisaties aangeven dat zij worstelen met personeelstekorten. Als daar van tevoren niet goed over nagedacht wordt, loopt de overheid bij de invoer van nieuwe regels tegen problemen aan.
In ruim 40% van de uitvoeringstoetsen mist informatie
Stippengrafiek van 269 onderzochte uitvoeringstoetsen, waarbij elke stip één toets is. 158 toetsen bevatten informatie over zowel uitvoerbaarheid als personeel. In 111 toetsen mist informatie: in 75 ontbreekt informatie over personeel, in 8 ontbreekt informatie over uitvoerbaarheid en in 28 ontbreken beide.
Hoopvolle ontwikkeling
De Rekenkamer zag voorbeelden van gebrekkige uitvoeringstoetsen, maar is tegelijkertijd hoopvol. Bij bijvoorbeeld de Belastingdienst, het CAK en het UWV zagen de onderzoekers erg goede voorbeelden van hoe het wél kan. Sommige ministeries, zoals het ministerie van Financiën, voeren daarnaast ook vaker uitvoeringstoetsen uit. Verder gaf de Rekenkamer het ministerie van Justitie en Veiligheid in 2025 nog een onvoldoende voor de uitvoeringstoetsen, maar het ministerie werkt eraan om dat te verbeteren.
President Pieter Duisenberg van de Algemene Rekenkamer vindt het belangrijk om de politiek te wijzen op het belang van de toetsen: ‘Als je niet weet hoeveel tijd en geld het gaat kosten om een nieuwe wet uit te voeren, hoe kun je er dan goed over besluiten? De overheid moet doen wat zij belooft en alleen beloven wat zij kan doen. Ook moeten zaken eenvoudiger en daar kun je beter vooraf aan denken.’ Tegelijkertijd ziet hij dat het kan: ‘Ik wil benadrukken dat we ook veel goede voorbeelden hebben gezien. Het zou mooi zijn als de verschillende organisaties van elkaar kunnen leren.’