De Algemene Rekenkamer heeft met de rekenkamer van Tsjechië het initiatief genomen om in 2026 te verkennen hoe nationale rekenkamers – en de Europese Rekenkamer – beter kunnen samenwerken bij de controle van EU-geld. Dat maakt de Rekenkamer bekend in een brief aan de Tweede Kamer, tegelijkertijd met een update van de webpagina’s over de EU.
De samenwerking is nodig omdat de Europese Rekenkamer alleen een oordeel geeft over de besteding van geld in de EU als geheel en niet jaarlijks laat zien hoe de stand van zaken per lidstaat is. Doordat er daardoor geen inzicht is in de juistheid van de bestedingen in de afzonderlijke lidstaten, is het niet duidelijk waar de problemen het grootst zijn. Het is zo niet mogelijk om lidstaten die veel fouten maken ter verantwoording te roepen. Daardoor wordt ook geen recht gedaan aan de landen die het beheer wél goed op orde hebben. Bovendien ontbreekt op deze manier de prikkel om te leren en te verbeteren.
Verplichte verantwoording per lidstaat kwam er nooit
In de eerste jaren van deze eeuw is in de EU om deze reden de discussie gevoerd of elke lidstaat verplicht zou moeten worden om zich openbaar te verantwoorden over hoe het EU-geld is besteed. Deze verplichting is er nooit gekomen. De verantwoording over Europees geld verloopt in Nederland nu via de bijlagen van de afzonderlijke jaarverslagen van de betrokken ministeries. Hierdoor is er in Nederland wel inzicht in de juistheid van de bestedingen op lidstaatniveau. De Algemene Rekenkamer kan de verantwoording hiervan controleren in het jaarlijkse Verantwoordingsonderzoek.
Uit de cijfers van de Europese Commissie over de periode 2020-2024 blijkt dat Nederland gemiddeld genomen ongeveer € 9 miljard per jaar aan de EU betaalde. In diezelfde periode ontving Nederland gemiddeld ongeveer € 3 miljard per jaar aan EU-subsidies. Daar bovenop ontving Nederland in 2024 tevens € 1,3 miljard uit het Herstel- en veerkrachtfonds van de EU. Nederland betaalt sinds midden jaren 90 meer geld aan de EU dan het van de EU ontvangt en is daarom een zogenoemde ‘nettobetaler’.
Update eind 2026
De Algemene Rekenkamer hoopt dat de verkenning met de Tsjechische collega’s ervoor kan zorgen dat er meer zicht komt op Europese inkomsten en uitgaven. De Europese Rekenkamer heeft nog nooit een goedkeurende verklaring afgegeven over de besteding van geld uit de EU-begroting. Het totale aantal fouten dat wordt gemaakt, overschrijdt sinds jaar en dag de afgesproken grens van 2% van alle EU-uitgaven. Het zou mooi zijn als dit initiatief kan helpen om daar een einde aan te maken. Eind 2026 rapporteert de Rekenkamer over de voortgang van de samenwerking in de volgende actualisatie van de EU-webpagina’s.