71% van de Rijksoverheidsorganisaties is nog niet begonnen met de voorbereidingen om zich te beschermen tegen de dreiging van quantumcomputers. Dat zegt de Algemene Rekenkamer in het rapport Focus op quantum bij de rijksoverheid dat vandaag verschijnt. Met dit onderzoek geeft de Rekenkamer een eerste inzicht in de voorbereidingen op de kansen en dreigingen van quantumtechnologie.
Quantumtechnologie is op dit moment nog grotendeels toekomstmuziek, maar er gaat toch al zowel een mooie belofte als een serieuze dreiging vanuit. Het grootste risico van quantumtechnologie voor het Rijk is dat buitenlandse overheden met quantumcomputers versleutelingstechnieken kunnen kraken. Daarmee zouden ze toegang krijgen tot gevoelige gegevens en belangrijke infrastructuur kunnen aanvallen.
Maatschappelijke ontwrichting op de loer
Het Rijk gebruikt op dit moment versleuteling voor bijvoorbeeld het beschermen van geheime informatie, toegang tot vitale infrastructuur zoals waterkeringen en bruggen, het inloggen met DigiD en het controleren van paspoorten. Wanneer een quantumcomputer de versleuteling kan kraken, zou dat grote gevolgen kunnen hebben voor ons leven. Gevoelige of geheime informatie kan op straat komen te liggen, het verkeer raakt ontregeld of poortjes gaan niet meer open. Dan ligt maatschappelijke ontwrichting op de loer. Om dat te voorkomen, is post-quantumcryptografie nodig. Dat is een vorm van versleuteling die quantumcomputers niet kunnen kraken.
De meeste Rijksorganisaties zijn daar op dit moment nog niet op voorbereid, concludeert de Algemene Rekenkamer in het rapport. Alhoewel de meeste ondervraagde overheidsorganisaties wel al werken aan hun informatiebeveiliging, hebben zij nog bijna geen maatregelen getroffen die specifiek gericht zijn op quantumcomputers. De meeste instanties hebben nog geen plannen gemaakt voor het invoeren van quantumveilige cryptografie en ministeries hebben bijvoorbeeld nog geen gesprekken gevoerd met leveranciers. Ook zijn er nog geen bestuurlijk verantwoordelijken aangewezen.
Quantumcomputers bedreigen de vertrouwelijke informatie en vitale infrastructuur van het Rijk
Quantumcomputers bedreigen vertrouwelijke overheidsinformatie en vitale infrastructuur van het Rijk. In de verkeerde handen zijn systemen te manipuleren en gegevens te stelen. Denk aan identiteitsfraude of uitkeringen die niet worden betaald.
‘Q-Day’ wellicht al in 2030
De belangrijkste obstakels zijn een gebrek aan capaciteit en expertise, en een gebrek aan urgentie omdat het nog onduidelijk is wanneer die krachtige quantumcomputer er echt is. Het ontwikkelen van de technologie kan nog jaren duren, maar het kan ook heel snel gaan. Volgens de AIVD kan ‘Q-Day’ (de dag waarop kwaadwillenden met quantumcomputers hedendaagse cryptografie kunnen kraken) al in 2030 gebeuren. Dat is al over 4 jaar.
Academische toppositie dankzij Rijksgeld: is die te behouden?
Quantumtechnologie kan ook allerlei vernieuwingen bieden om naar uit te kijken. Als er eenmaal superkrachtige quantumcomputers zijn, kunnen we straks mogelijk preciezer meten, veiliger communiceren en bepaalde berekeningen sneller doen dan met gewone computers. Het kabinet ziet daarom een groot potentieel voor het verdienvermogen van Nederland. Nederland investeert daarom via het Nationaal Groeifonds, in de periode 2021-2028, €615 miljoen in deze technologie. Nederland heeft met dat geld een bloeiend netwerk opgezet en een academische toppositie bemachtigd.
Maar veel plannen en projecten staan nog in de steigers. Het is lastig te voorspellen of Nederland de toppositie ook in de toekomst gaat behouden. De grote uitdaging is om deze beloften te vertalen naar concrete markttoepassingen en een plek te veroveren op de high-techmarkt. Daarbij speelt dat andere landen de afgelopen jaren heel veel geld in quantumtechnologie investeren.
Het ministerie van Economische Zaken werkt samen met andere ministeries aan een rijksbrede quantumstrategie. Daarin moeten doelen en acties staan zodat het Rijk kan omgaan met zowel de kansen als risico’s van quantumtechnologie. De concrete invulling en het budget daarvan zijn echter nog onbekend.