Wat leveren  EU-subsidies op voor Nederland?

Het is belangrijk dat Europese subsidies volgens de regels worden uitgegeven. Maar ook als dat in orde is, betekent dat nog niet dat er echt iets met het geld is bereikt. Uit ons onderzoek blijkt dat je wel kunt zien welke prestaties er worden geleverd met EU-subsidies, maar de uiteindelijke effecten ervan blijven vaak mistig.

Met EU-subsidies worden allerlei projecten betaald. Wij vinden dat het geld dat in deze projecten wordt gestoken doeltreffend moet worden gebruikt (dat wil zeggen: met het gewenste effect). En dat het geld doelmatig moet worden ingezet (dat wil zeggen: zo zuinig mogelijk). Het is belangrijk dat de burger kan zien dat dit ook gebeurt.

Zicht op effecten van EU- subsidies beperkt

Uit ons onderzoek blijkt dat het zicht op de doeltreffendheid en doelmatigheid van het Europese geld vaak nog beperkt is. In ons EU-trendrapport van januari 2017 hebben wij het belang van het zicht op resultaten verwoord.

De Europese Commissie beheert een uitgebreide database met gegevens  over EU-subsidies. Uit deze database blijkt dat de beschikbare informatie over de eindresultaten beperkt is. Er is bijvoorbeeld wel te zien dat er met een EU-subsidie een brug is gebouwd, maar of die brug wordt gebruikt of hoe de economische ontwikkeling van de streek is verbeterd, wordt niet vermeld.

Ook de Europese Rekenkamer constateert in haar meest recente jaarverslag (oktober 2019, p. 18 en verder) dat de informatie over resultaten van EU-subsidies tekort schiet.

Plannen voor verbetering van de resultaatgerichtheid EU-subsidies

De verwachting is dat de Commissie-Von der Leyen in het nieuwe Meerjarig Financieel Kader (periode 2021-2027) nieuwe bepalingen opneemt om de resultaatgerichtheid van de EU-subsidies te verbeteren.

Het verbeteren van de resultaatgerichtheid heeft al langere tijd de aandacht van de Commissie.  De Commissie-Juncker startte in 2015 het project ‘Budget focussed on Results’.

Effectiviteit landbouwsubsidies

Mede door het ontbreken van goede broninformatie is het inzicht in de effectiviteit van Europese subsidies in Nederland (en de EU als geheel) beperkt.  Met behulp van CBS-gegevens en gegevens die de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) beschikbaar heeft, deden wij in 2019 onderzoek (hoofdstuk 5) naar de inkomenssteun aan boeren (Europese Landbouw Garantie Fonds). Uit dit fonds ontvangt Nederland in de periode 2014-2020 ca. € 5 miljard. Het is daarmee goed voor ongeveer twee derde van de totale EU-ontvangsten in Nederland.

Wij rapporteerden over deze inkomenssteun dat we indicaties hebben dat deze deels effectief is om boeren te voorzien van een redelijke levens­stan­daard. Zonder subsidies zou het bruto bedrijfsinkomen van boeren in iets meer de helft van de onderzochte gevallen onder het wettelijk minimumloon liggen, terwijl met de toegekende EU-subsidies dat aandeel daalt tot ruim een derde.

We zagen echter ook dat ruim een derde van de EU-inkomenssteun terechtkwam bij boeren met een bruto bedrijfsinkomen van tweemaal modaal en meer. Het onderstaande figuur uit het onderzoeksrapport toont het percentage boeren per inkomensklasse met en zonder inkomenssteun in 2014, en met inkomenssteun op basis van de omvang van de grond. (Volgens het gewijzigde systeem per 2019).

Met inkomenssteun had 36% van boeren een bruto inkomen onder het wettelijk minimumloon

Met inkomenssteun had 36% van boeren een bruto inkomen onder het wettelijk minimumloon
Meer of gelijk aan 2x modaalModaal tot 2x modaal (66.000 euro)Minimumloon tot modaal (33.000 euro)Minder dan minimumloon (19.253 euro)
Boeren met inkomen uit bedrijf zonder inkomenssteun15191452
Boeren met inkomen uit bedrijf met inkomenssteun 201424261436
Verdeling inkomenssteun over inkomensklassen 201437301221
Boeren met inkomen uit bedrijf met inkomenssteun. Systeem vanaf 201923271436
Verdeling inkomenssteun over inkomensklassen vanaf 201934291224
Brontabel als csv (486 bytes)

Voor een aantal kleinere projecten deden we in 2015 al onderzoek (hoofdstuk 4), waaruit bleek, voor zo ver we uitspraken konden doen, dat de effectiviteit van deze projecten zeer wisselend was.