Wat betekent de bankenunie voor het toezicht op de banken in de eurozone?

De financiële crisis heeft duidelijk gemaakt dat beter toezicht op de banken in de EU nodig is. Sinds de start van de Europese bankenunie is een belangrijke stap gezet. De Algemene Rekenkamer gaat onderzoek doen naar het functioneren van dit nieuwe toezicht. 

In juni 2012 besloten de Europese regeringsleiders om een Europese ‘bankenunie’ op te richten. Doel daarvan was: voorkomen dat banken in de toekomst in de problemen komen. En ook: zorgen dat de overheid – lees: de belastingbetaler – niet langer opdraait voor het redden van een bank als deze onverhoopt toch omvalt.

Europese bankenunie

De Europese bankenunie berust op drie pijlers:

  1.     het toezicht op grote banken in de eurozone wordt voortaan door één, Europese, instantie verricht;
  2.     er is een gezamenlijke Europese aanpak voor banken in nood;
  3.     er geldt een gezamenlijk Europees garantiestelsel voor alle spaarders in de EU.

Sinds 2012 wordt stapsgewijs gewerkt aan de totstandkoming van de bankenunie. Sinds november 2014 is het toezicht op grote banken in de eurozone door de Europese Centrale Bank (ECB) operationeel. Inmiddels wordt gewerkt aan een gezamenlijke Europese aanpak voor banken in nood. Per 1 januari 2016 is deze aanpak in werking getreden. Op 24 november 2015 heeft de Europese Commissie een voorstel gepresenteerd om in stappen een Europees depositoverzekeringsstelsel (‘European deposit insurance scheme’, EDIS) in te voeren.
Rol van de Europese Centrale Bank in het toezicht op de banken

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft op 4 november 2014 het toezicht op de grote, “significante”, banken overgenomen van de nationale toezichthouders. Hiermee is de ECB dé toezichthouder op grote banken in de EU geworden. De nationale toezichthouders (in Nederland is dat DNB) spelen hierin nu een kleinere rol.
Voordat de ECB de rol van centrale toezichthouder op zich nam, heeft zij in ‘stresstesten’ de balansen doorgelicht van alle banken die onder haar directe toezicht zouden komen. De Algemene Rekenkamer heeft in 2014 onderzocht hoe de resultaten van de stresstesten uitpakten voor banken die tijdens de crisis al dan niet staatssteun hadden gekregen.

Het toezicht op kleinere, “minder significante”, banken ligt nog steeds vooral bij DNB. De ECB ziet er daarbij op toe of DNB deze taak effectief en consistent uitvoert.

Onderzoek naar bankentoezicht

De presidenten van nationale rekenkamers in de EU en de Europese Rekenkamer namen in juni 2015 een verklaring aan waarin ze constateren dat door het overhevelen van het bankentoezicht naar de ECB een controlegat ontstaat. Dit vormt de aanleiding voor een gezamenlijk onderzoek van nationale rekenkamers naar het toezicht op minder significante banken in de Unie. De Algemene Rekenkamer zal het toezicht door DNB op de minder significante banken in Nederland onderzoeken. De Europese Rekenkamer is begonnen met een onderzoek naar toezicht op de significante banken in Europa.