Wat betekenen de coronacrisismaatregelen van de EU financieel voor Nederland?

Tijdens de coronacrisis heeft de EU sinds maart 2020 maatregelen genomen om de financiële en sociaaleconomische gevolgen van de pandemie voor de EU-lidstaten te beperken. Onze weergave van deze maatregelen is hier te vinden.

De maatregelen zijn om verschillende redenen ook voor Nederland relevant. Het gaat om EU-maatregelen die tot inkomsten voor Nederland kunnen leiden, en maatregelen die Nederland meer financiële ruimte bieden voor uitgaven. Tegelijkertijd leiden de maatregelen ook tot kosten voor Nederland, bijvoorbeeld door extra afdracht aan de EU of doordat Nederland samen met andere EU-lidstaten garant moet staan voor uitgaven op EU-niveau. Figuur 1 geeft een samenvattend beeld van de impact van de EU maatregelen op Nederland.

Figuur 1 Actualisatie website_versie310522
Figuur 1: Overzicht EU-maatregelen gericht op de coronacrisis die impact hebben op Nederland.

Een uitgebreider overzicht van de baten en lasten voor Nederland van de EU coronacrisismaatregelen is te vinden in deze tabel. Hierna gaan we in wat meer detail in op een aantal maatregelen die tot baten voor Nederland leiden. Meer informatie over de lasten staat in voornoemde tabel.

Extra financiële ruimte

Versoepeling regels Stabiliteits- en Groeipact (SGP)

Nederland en andere EU-lidstaten mogen tijdens de coronacrisis door een versoepeling van de regels van het Stabiliteits- en Groeipact hun jaarlijkse begrotingstekort en staatsschuld boven de normen van het SGP (respectievelijk 3% en 60%) laten oplopen. De Europese Commissie legt daarvoor nu geen sancties op. Vanwege de (economische( gevolgen van de oorlog in de Oekraïne is de versoepeling met 1 jaar verlengd tot 2024.

Op basis van de cijfers uit het Centraal Economisch Plan 2022 van het CPB van maart 2022 was het tekort in 2020 4,2% en in 2021 4,4% van het BBP. De verwachting is dat dit in 2022 weer terugloopt naar 2,5%  van het BBP door het aflopen van de coronacrisismaatregelen en door de economische groei. De staatschuld loopt op van 48,5%  in 2019 naar 54,5% in 2020 (bron: najaarsnota), 55,1% in 2021 en in 2022 naar verwachting naar 53,8%. 

Figuur 2 en 3 geven de ontwikkelingen ten opzichte van de SGP-regels voor Nederland weer.  

Begrotingstekort

Begrotingstekort Percentages
JaarTekortNorm
2019-1,7-3
2020-4,2-3
2021-4,4-3
2022-2,5-3

Figuur 2: Nederland mag een groter begrotingstekort hebben dan de norm van -3%. Hiervoor legt de Europese Commissie nu geen sancties op.

Brontabel als csv (74 bytes)

Staatsschuld

Staatsschuld Percentages
JaarSchuldNorm
201948,560
202054,360
202155,160
202253,860

Figuur 3: Nederland mag meer staatsschuld hebben dan de norm van 60%. Hiervoor legt de Europese Commissie nu geen sancties op.

Brontabel als csv (74 bytes)

Meer ruimte voor het verlenen van staatssteun

Lidstaten hebben onder het tijdelijke staatssteunkader van de Europese Commissie, dat geldt tot en met 30 juni 2022, meer mogelijkheden om staatssteun te verlenen. Nederland heeft van deze mogelijkheid gebruikgemaakt en tot en met 31 mei 2022 voor ruim € 36,6 miljard (Bron: eigen optelling) aan staatssteun gemeld bij de Europese Commissie. Dit bedrag bestaat uit steun waarvoor de Europese Commissie goedkeuring heeft moeten geven, bijvoorbeeld de steun voor KLM en het openbaar vervoer. Naast het tijdelijke staatssteunkader kunnen lidstaten gebruikmaken van de reguliere steunmogelijkheden, zoals groepsvrijstellingen waarvoor de Europese Commissie geen goedkeuring hoeft te geven. Een compleet overzicht van de geldende regelgeving staat hier.

Figuur 4 vergelijkt de goedgekeurde staatssteun in de coronacrisis onder het tijdelijke staatssteunkader met 1) daadwerkelijk verleende staatssteun, inclusief steun op basis van groepsvrijstellingen, en 2) de daadwerkelijk verleende steun aan de financiële sector in voorgaande jaren. Voor deze laatste categorie was tijdens de financiële crisis net als nu een aangepast staatssteunkader van toepassing. Aangezien van de gemelde staatsteun in de coronacrisis nu alleen bekend is hoeveel is goedgekeurd, kunnen de daadwerkelijke uitgaven nog lager uitvallen.

Staatssteunuitgaven

Staatssteunuitgaven Bedragen x € 1 miljard
Steunverlening ex financiële sectorSteunverlening financiële sectorGoedgekeurde steun coronacrisis
20081,995221
20094,0502142,50476
20102,7106542,83634
20112,7167837,04751
20124,4956121,02306
20134,5095526,31966
20144,57255,03667
20154,204980
20164,584130
20174,627480
20185,173910
20195,140230
202030,22
20216,2759
20220,12

Figuur 4: Net als tijdens de financiële crisis reserveert Nederland een aanzienlijk bedrag aan staatssteunuitgaven voor het bestrijden van de coronacrisis ten opzichte van de normale staatssteunuitgaven. Bron: voor coronacijfers persberichten Europese Commissie, voor niet-coronasteun Eurostat.

Brontabel als csv (391 bytes)