Verantwoordingsdag 2011

Mevrouw de Voorzitter, Leden van de Tweede Kamer, Minister De Jager,

Hartelijk dank, mevrouw de Voorzitter, voor de uitnodiging om hier in uw midden een toelichting te geven op de rapporten die wij vandaag aan u aanbieden.

Verantwoordingsdag 2011 ziet eruit zoals te doen gebruikelijk, maar alles is eigenlijk anders sedert vorig jaar.
Minister De Jager zat hier vorig jaar ook, maar was toen minister in het demissionaire kabinet-Balkenende IV.
U zat er ook, maar als voorzitter van de vorige Tweede Kamer. Ik stond er ook, maar als president van een ander college. Collega Gijs de Vries is vertrokken naar de Europese Rekenkamer en sinds enkele weken is het college hier weer compleet met het aantreden van Kees Vendrik.
Ook Caribisch Nederland is sinds de vorige Verantwoordingsdag anders dan voorheen: sinds 10.10.10 kennen we daar drie eilanden en drie landen, met elk een eigen Rekenkamer: dank voorzitter dat als uw gast vandaag ook de kersverse voorzitter van de Algemene Rekenkamer van Sint Maarten, de heer Roland Tuïtt, hier in de zaal erbij mag zijn.

En er is nog meer anders dan voorheen: De verantwoording over het boekjaar 2010 die vandaag aan de orde is, gaat immers grotendeels over cijfers en maatregelen die nog horen bij het vorige kabinet.  
Sinds 14 oktober 2010 is het kabinet-Rutte/Verhagen aan de slag en is de rijksdienst anders ingedeeld, met 11 in plaats van 13 departementen, en daarmee is ruim € 150 miljard in termen van ministeriële verantwoordelijkheid “verplaatst”. En er zijn ingrijpende bezuinigingen ingezet.
Van het allergrootste belang dus dat we overzicht houden, want: geen overzicht -  geen inzicht. In het houden van dat overzicht – en het op die manier bijdragen aan een goede informatiepositie voor de Tweede Kamer – heeft de Algemene Rekenkamer voor deze Verantwoordingsdag extra energie gestopt.
Naast deze doos met de 28 rapporten bij de jaarverslagen en de Staat van de rijksverantwoording 2010 heb ik straks dan ook nog een paar boodschappen voor u.

Maar eerst onze rapporten bij de jaarverslagen en bij het financieel jaarverslag Rijk 2010.
Ik begin met goed nieuws: de  rechtmatigheid. Net als de afgelopen jaren is in 2010 de rechtmatigheid van de verplichtingen, ontvangsten en uitgaven van het Rijk van hoog niveau. Wij signaleren een marginale stijging van het geheel aan fouten en onzekerheden, maar tezamen blijft het allemaal ruim binnen de grenzen. Ik kan u dan ook melden dat de Algemene Rekenkamer de Rijksrekening en de Saldibalans van het Rijk 2010 heeft goedgekeurd.

Zoals gebruikelijk geldt er één voorbehoud: de Staten-Generaal moet de  wetsvoorstellen van de bij de Rijksrekening behorende slotwetten nog aannemen.

Minder positief zijn wij over  de beleidsinformatie. De beschikbaarheid en bruikbaarheid van de beleidsinformatie zijn in 2010 helaas niet toegenomen. Onze aanbeveling aan u is om hier bij de komende begrotingsbehandelingen in het najaar werk van te maken. Hoe beter u in staat bent concrete beleidsafspraken vast te laten leggen in de begrotingen, hoe groter de kans dat u bruikbare verantwoordingsinformatie krijgt na afloop van het jaar. Die informatie is uiteraard nodig om uw controlerende taak goed te kunnen vervullen. Maar ook de burger heeft er recht op te weten wat er met het belastinggeld is bereikt. En tijden van bezuinigingen stellen extra hoge eisen aan soberheid, efficiency en effectiviteit – maar dan moet je daar wel de goede informatie over aangeleverd krijgen.

Ten slotte de bedrijfsvoering in 2010.
Onze conclusie voor het rijksbrede beeld is, dat de bedrijfsvoering redelijk op orde is, mede omdat zowel het Ministerie van Buitenlandse Zaken als het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in 2010 vooruitgang hebben laten zien.
Twee departementen springen er wat ons betreft uit : Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Defensie.
Voor het twaalfde jaar op rij is het subsidiebeheer bij VWS niet op orde. VWS verstrekt ongeveer 4.400 subsidies, in totaal voor 2,3 miljard euro per jaar. Wij kwalificeren het als een ernstige onvolkomenheid door alle varianten van onzorgvuldigheid in de administratie: dossiers zijn incompleet, termijnen worden overschreden, argumentatie ontbreekt, gebreken in verantwoording en controle. Er gaat zoveel fout, dat de effectiviteit van de subsidies niet of moeilijk is na te gaan. Zeker in tijden van bezuinigingen is dat ernstig. Vanwege de hardnekkigheid van dit probleem hebben we ons zwaarste middel ingezet: we hebben bezwaar gemaakt tegen het subsidiebeheer van VWS. De minister van VWS heeft ons een verbeterplan voorgelegd waarmee wij akkoord zijn gegaan. Wij hebben de minister gevraagd u voor 1 oktober as. te informeren over de voortgang daarvan. Tot zover VWS.

Dan het Ministerie van Defensie.
Vorig jaar constateerden wij dat Defensie met inzet werkte aan de zeer noodzakelijke verbeteringen, defensiebreed, in het financieel en  materieelbeheer. Defensie kent ook in 2010 verreweg de meeste onvolkomenheden, 22 om precies te zijn. De verbeterplannen zijn doorgezet, maar er is enige vertraging opgetreden vooral bij het materieelbeheer.
De uitgangssituatie van de afgesproken verbeteringen is echter intussen drastisch gewijzigd door de diepingrijpende bezuinigingen en reorganisaties. De verbeterplannen moeten dan ook worden herijkt. De Algemene Rekenkamer heeft daarom de minister aanbevolen de verbetering van het beheer integraal onderdeel uit te laten maken van die reorganisatieplannen. De minister van Defensie geeft aan dat hij onze zienswijze deelt. Als het goed is krijgt u voortaan als onderdeel van de voortgangsrapportages op het terrein van de bezuinigingen tevens  informatie over de vooruitgang van het beheer.
Tot zover Defensie.

Naast de jaarverslagen hebben wij ook een aantal zaken rijksbreed onderzocht. Voor één van die kwesties vraag ik uw aandacht omdat onze bevindingen een wijdere strekking hebben.
Het betreft P-Direkt, het digitale, centrale personeelssysteem van bijna alle ministeries. Hier verdient de rol van de minister van BZK extra aandacht. Als coördinerend minister moet hij ervoor zorgen dat het systeem op orde is voordat het geïmplementeerd wordt bij de departementen. Bovendien moet hij erop toezien dat de departementen hun eigen beheer op orde hebben, voordat zij overstappen op  P-Direkt. We constateren dat dit beslist niet vlekkeloos is verlopen. Er zijn hieruit belangrijke lessen te trekken voor de introductie van elke zogenaamde shared service voor de rijksdienst. Voor je het weet rol je namelijk geen oplossingen rijksbreed uit, maar problemen.

Mevrouw de voorzitter, ik heb u aan het begin nog een paar boodschappen beloofd om de Kamer te helpen overzicht te houden:

• we hebben in de Staat van de rijksverantwoording 2010 een overzicht van de departementale herindeling opgenomen met de verplaatsing van de ruim 150 miljard euro;
• we hebben in de Staat van de rijksverantwoording 2010 in verband met de voorgenomen personele krimp van de rijksdienst en de daarmee verbonden organen een nulmeting personeel opgenomen zodat u kunt gaan volgen hoe die krimp verloopt;
• ons rapport bij de Nederlandse EU-lidstaatverklaring biedt een beeld van de ruim 1 miljard Europese middelen die in Nederland in gedeeld beheer met Europa wordt besteed;
• we bieden een 5e voortgangsbericht over de ontwikkelingen laatste kwartaal 2010/eerste kwartaal 2011 in de kredietcrisisarrangementen en in de Nederlandse betrokkenheid bij interventies op het gebied van de EU-landencrises (Griekenland, Ierland bv.); 
• we bieden u – op uw verzoek naar aanleiding van de motie-Van Geel c.s. uit het Verantwoordingsdebat van vorig jaar- een overzicht over kwesties rond de Staatsbalans: hoe houdt u zicht op het staatsvermogen; 
•  en tenslotte bieden wij u de Bezuinigingsmonitor 2011: een overzicht van de in 2011 ingeboekte bezuinigingsmaatregelen uit het regeerakkoord.

…..want ook de Algemene Rekenkamer let op de kleintjes.

Ik dank u voor uw aandacht en wij zien uit naar het Verantwoordingsdebat.