Presentatie rapport Risico's voor de overheidsfinanciën

Interviewer: Meneer Vendrik, wat heeft de Algemene Rekenkamer onderzocht?

We hebben onderzoek gedaan naar risico's voor het Rijk. U moet zich voorstellen dat naast de jaarlijkse inkomsten en uitgaven voor het Rijk er allerlei risico's zijn waar de overheid rekening mee moet houden. Bijvoorbeeld garanties die ze heeft afgegeven op hypotheken. Veel mensen in Nederland kopen een huis met een hypotheek met Nationale Hypotheek Garantie. En dat wil zeggen dat, als het fout gaat en de mensen kunnen de hypotheek niet terugbetalen en er ontstaat schade, dan betaalt de Nationale Hypotheek Garantie die schade. Maar als de Nationale Hypotheek Garantie dat geld niet meer heeft  dan moet de staat bijspringen. Dus de Nationale Hypotheek Garantie is een garantie die de overheid heeft afgegeven en waarvoor de overheid in laatste instantie geld moet kunnen reserveren. Zo zijn er vele garanties die de overheid heeft afgegeven en wij hebben als Algemene Rekenkamer gekeken hoe die risico's in elkaar zitten, hoe groot ze zijn en of we de Kamer daar goed op kunnen informeren. Zeker in deze tijd dat het economisch niet goed gaat de overheidsbegroting er niet florissant bij staat dan wil de Tweede Kamer goed weten hoe de risico's voor het Rijk eruit zien.

Interviewer: Nou, hoe zien die risico's eruit?
Nou, ze zijn omvangrijk. De overheid heeft veel garanties afgegeven. Ik noemde al de Nationale Hypotheek Garantie waar de overheid al jaren de achtervang functie heeft. Als de Nationale Hypotheek Garantie niet kan betalen, dan betaalt de staat. Maar denk bijvoorbeeld ook aan de garantie de impliciete garantie, op de financiële sector. Als een grote systeembank in Nederland onderuit gaat, failliet gaat moet de overheid bijspringen, anders is de economische schade te groot. We kunnen ook denken aan garanties die afgegeven zijn op kredieten voor het bedrijfsleven en we zien ook in de toekomst risico's voor de overheidsfinanciën, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg. Die wordt steeds duurder. Dat heeft ook te maken met de vergrijzing steeds meer mensen doen een beroep op zorg. Dat is ook een financieel risico. En we hebben natuurlijk actueel de toestand in Europa. Nederland heeft bijgedragen aan leningen aan bijvoorbeeld Griekenland. De vraag is: Wat voor risico lopen we daarop? Het geld dat we gegeven geleend hebben aan de Grieken, komt dat terug? Dus er zijn nogal wat risico's voor de staat en het is goed dat de politiek, het kabinet, de Tweede Kamer maar ook de politieke partijen, op weg naar september precies weten hoe de vlag erbij hangt.

Interviewer: De Algemene Rekenkamer doet ook wat aanbevelingen. Welke zijn dat?
We doen de volgende aanbevelingen aan de minister van Financiën. In de eerste plaats is het zeer verstandig als hij periodiek alle risico's integraal in beeld brengt zodat de Tweede Kamergoed op de hoogte is van het risicoprofiel van de Staat der Nederlanden. Dat betekent dat hij alle risico’s benoemt in beeld brengt wat de actuele schade kan zijn ook de kans dat een risico optreedt en in de tweede plaats doen we de aanbeveling dat de minister goed aangeeft hoe hij denkt al die risico's te beheersen. Dat is ook in het belang van de staat, van de belastingbetaler dat we proberen die risico's vóór te zijn. En in de derde plaats is het verstandig waar de overheid zelf expliciete garanties heeft gegeven ik noemde al het voorbeeld van de Nationale Hypotheek Garantie dat die expliciete garanties periodiektegen het licht gehouden worden op nut en noodzaak. Is het nog nodig dat zo veel mensen in Nederland in het geval van de Nationale Hypotheek Garantie het gaat om  procent van de mensen met een hypotheek gebruikmaken van die garantieregeling? Of zou het misschien iets minderkunnen? Dat is een politieke keuze maar het is verstandig dat de overheid periodiek kijkt naar de garantie die ze zelf heeft afgegeven op hypotheken, op kredietverleningen andere economische waarden die ze heeft verzekerd via die garantiesystemen.