Uitgavenbeheersing in de zorg

Onze belangrijkste conclusie is dat de minister van VWS over weinig inzicht in de ontwikkeling van de zorguitgaven beschikt en dat zij niet afdoende mogelijkheden heeft om deze tijdig te beheersen. De mogelijkheden die de minister wél heeft, benut ze bovendien niet optimaal. Mede daardoor kan zij haar verantwoordelijkheid voor de betaalbaarheid van de zorg niet voldoende waarmaken. 

De voornaamste onvolkomenheden bij de uitgavenbeheersing zijn de volgende:

1. Er is onvoldoende evenwicht tussen inkomsten en uitgaven. De zorguitgaven worden structureel overschreden. Deze overschrijdingen worden niet volledig in de eigen sector gecompenseerd. De AWBZ bevat een oplopend tekort dat gedekt wordt met leningen uit de schatkist.
2. De effectiviteit van de mogelijkheden om uitgaven te beheersen is gebrekkig. Instrumenten om de zorguitgaven te beheersen zijn onvoldoende effectief en soms niet in overeenstemming met de sturingsfilosofie. De minister van VWS werkt met twee ramingen tegelijk, waardoor het proces van aansluiting tussen raming en daadwerkelijke uitgaven niet transparant is.
3. De effectiviteit van compenserende maatregelen is onbekend. Ingrijpen op basis van concrete tegenvallers vindt in de praktijk vertraagd plaats met weinig zicht op de achterliggende oorzaken. Er is weinig zicht op de effectiviteit van de compenserende maatregelen.
4. De informatievoorziening is regelmatig niet actueel en onduidelijk, waardoor tijdig bijsturen moeilijk is. Definitieve cijfers over de zorguitgaven worden niet gepubliceerd. De informatievoorziening aan de Tweede Kamer schiet tekort wat actualiteit, tijdigheid, eenduidigheid en transparantie betreft.

 

Wat de uitgavenbeheersing in de zorg betreft, bevelen we de minister van VWS aan:

• De Tweede Kamer het besluit voor te leggen om het jaarlijkse tekort in de AWBZ uit de algemene middelen te bekostigen.
• Te verantwoorden waarom zorguitgaven op twee manieren geraamd worden en inzicht te bieden in de verschillen. We bevelen de minister aan inzicht te bieden in de vertaling van de CPB-raming naar de uitgavenplanning.
• Te zorgen voor een actueel en tijdig beeld van mee- en tegenvallers. Daarbij is het zaak zo snel mogelijk uit te zoeken wat achterliggende oorzaak is, zodat tijdig passende compenserende maatregelen kunnen worden genomen.
• Structureel de effectiviteit van compenserende maatregelen te evalueren die worden getroffen in het kader van de uitgavenbeheersing.
• Te zorgen voor tijdige, actuele, complete en overzichtelijke informatie over zorguitgaven, zodat tijdig bijgestuurd kan worden en de informatiepositie van de Tweede Kamer wordt verbeterd.
• Verantwoording af te leggen over de definitieve realisatiecijfers van de zorguitgaven.

 

De minister van VWS deelt onze conclusies over de tekortschietende informatievoorziening. De overige conclusies deelt de minister echter niet. De minister ziet geen noodzaak om het jaarlijkse tekort op de AWBZ uit de algemene middelen te bekostigen. Het zou volgens de minister niets wezenlijks veranderen aan de AWBZ-uitgaven.
Over de effectiviteit van beheersings­instrumenten stelt de minister dat de zorg zich in een transitiefase bevindt, waarin de prikkels nog niet optimaal zijn.
De minister vindt verder de inzichtelijkheid in de vertaalslag van de CPB-raming naar eigen ramingen een onderhandelingsrisico. Resultaat van de vertaalslag is bovendien wel zichtbaar in de begroting. Tot slot stelt de minister dat de compenserende maatregelen wel degelijk effect hebben. Hiernaar is onderzoek uitgevoerd.
De minister reageert niet op de aanbeveling om de definitieve cijfers van de zorguitgaven te verantwoorden en onderzoek te doen naar de oorzaken van tegenvallers, zodat passende maatregelen genomen kunnen worden.

 

Meer informatie