Financiering politieke partijen

In Nederland kennen we sinds 1999 de Wet subsidiëring politieke partijen, die voorziet in een subsidieregeling voor politieke partijen die vertegenwoordigd zijn in het Nederlandse parlement. Jaarlijks is met deze subsidieregeling ongeveer € 15 miljoen gemoeid.
In vergelijking met andere Europese landen valt het volgende op aan de Nederlandse regeling:

• In Nederland zijn de subsidiebedragen per hoofd van de bevolking vrij laag. De hoogte van het subsidiebedrag voor een politieke partij is in Nederland mede afhankelijk van het aantal betalende leden van de partij. In andere landen speelt alleen het aantal zetels in het parlement of het aantal stemmen een rol.
• Nederland is een uitzondering in de zin dat de subsidie mede wordt bepaald door het al dan niet hebben van een wetenschappelijk instituut en van een jongerenorganisatie binnen de partij.
• Nederland is terughoudend in de regulering van giften en andere private financieringsbronnen van politieke partijen. Zelfs zo terughoudend dat Nederland niet voldoet aan verschillende aanbevelingen van de Raad van Europa waaraan Nederland zich wel heeft gecommitteerd. Zo worden in Nederland nauwelijks of geen beperkingen opgelegd aan de herkomst of hoogte van giften. Verder voldoet Nederland niet of slechts in beperkte mate aan de aanbevelingen op het gebied van transparantie en zijn er geen sancties voor politieke partijen die de regels overtreden.
• Volgens de Nederlandse wetgeving moeten politieke partijen giften van € 4 537,80 of meer die niet afkomstig zijn van natuurlijke personen openbaar maken in hun financieel verslag. In relatie tot andere landen is dit grensbedrag hoog.
  

In 2008 is een kritisch evaluatierapport van de GRECO (Group of States against corruption, van de Raad van Europa) verschenen over partijfinanciering in Nederland. GRECO constateert dat het publiek in Nederland onvoldoende toegang heeft tot informatie over de financiering van politieke partijen. Adequaat toezicht en sancties ontbreken volgens GRECO. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft destijds laten weten dat het kabinet deze kritiek onderschrijft. In een vervolgrapport van medio 2010 concludeert GRECO dat de voortgang bij de implementatie van de aanbevelingen teleurstellend is. Al sinds 2006 is een wetsontwerp in voorbereiding dat een deel van de tekortkomingen van de huidige Wet subsidiëring politieke partijen zou moeten wegnemen. Het is nog onduidelijk wanneer de minister van BZK het wetsontwerp zal indienen. De Tweede Kamer heeft de minister gevraagd om het wetsvoorstel vóór 1 maart 2011 in te dienen. Ook is nog onduidelijk of het wetsontwerp alle relevante tekortkomingen zal wegnemen. Om de transparantie van de financiering van politieke partijen te bevorderen, is het van belang dat nieuwe wetgeving tegemoet komt aan de aanbevelingen van de Raad van Europa voor partijfinanciering.

De minister van BZK heeft op 19 januari 2011 gereageerd op ons rapport. Het rapport geeft hem geen aanleiding tot commentaar. Hij beziet momenteel het wetsvoorstel dat door het vorige kabinet is voorbereid. Zijn inzet is erop gericht om zo snel mogelijk tot indiening over te gaan.