Zorgleerlingen in het primair en voortgezet onderwijs; Terugblik 2010

Het beleid van de minister van OCW heeft als doelstelling dat alle leerlingen – dus ook ‘zorgleerlingen’, die zonder extra begeleiding op school niet of moeilijk mee kunnen komen – zonder drempel het onderwijs moeten kunnen volgen dat het beste past bij hun talenten en specifieke behoeften. De ‘zorgstructuur’ in het onderwijs moet dit mogelijk maken. Onze aanbevelingen uit 2005 hadden betrekking op een deel van die zorgstructuur: het ‘Weer Samen Naar School’-beleid in het primair onderwijs en de zorgstructuur in het vmbo. De belangrijkste aanbevelingen betroffen de thema’s ‘toezicht en verantwoording’ en ‘samenhang in het beleid’.

Toezicht en verantwoording 

• Wij vonden dat de minister van OCW duidelijk zou moeten maken op welke manier samenwerkingsverbanden en scholen inzicht moeten geven in de beoogde effecten, de te leveren prestaties, de daarvoor benodigde financiële middelen en in de realisatie daarvan.  Deze aanbeveling is niet door de minister overgenomen. Nog steeds wordt het zorgbeleid door scholen en samenwerkingsverbanden niet systematisch geëvalueerd. Mede hierdoor is niet vast te stellen of de middelen voor het zorgbeleid (€ 2,2 miljard per jaar op rijksniveau) efficiënter en effectiever kunnen worden besteed.
• In 2005 schreven wij dat de Inspectie van het Onderwijs het toezicht het zorgbeleid van de scholen meer aandacht zou moeten geven en dat ook de samen­werkings­verbanden tussen scholen en de bovenschoolse voorzieningen kritisch op hun functioneren moesten worden beoordeeld. Inmiddels is het toezicht op het zorgbeleid van de scholen structureel versterkt. Ook zijn bovenschoolse voorzieningen beoordeeld. Bovendien heeft de inspectie de problematiek van de zorgleerlingen expliciet onderzocht en hierover gerapporteerd. Maar toezicht door de minister van OCW op het functioneren van de samenwerkingsverbanden ontbreekt.
  

Samenhang in het beleid 

• Wij bevalen de minister van OCW in 2005 aan om meer samenhang in het beleid voor zorgleerlingen aan te brengen, door onder meer de aansluiting van de zorgstructuur in het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs beter te regelen.Sindsdien heeft de staatssecretaris van OCW wel plannen gemaakt om de zorgstructuren binnen het primair en voortgezet onderwijs aan te passen. Deze plannen zijn echter nog niet tot uitvoering gekomen. 
• In 2005 stelden wij vast dat bij de overgang van het basisonderwijs naar het vmbo het aantal zorgleerlingen toenam. Wij vonden aanwijzingen dat dit mogelijk veroorzaakt werd door het openeinde-karakter van regelingen in het vmbo. Met de nieuwe invulling van het beleid (onder de noemer ‘Passend Onderwijs’) blijven de openeinderegelingen in het vmbo bestaan en daarmee de financiële risico’s.

In 2010 doen wij de bewindspersoon van OCW de volgende aanbevelingen:

• Zorg ervoor dat het ministerie vanuit het onderwijsveld informatie krijgt die nodig is om de effecten van het zorgleerlingenbeleid te kunnen vaststellen. 
• Geef aandacht aan de versterking van de evaluatiefunctie bij scholen en samenwerkingsverbanden. 
• Ondersteun de samenwerkingsverbanden in hun rol, opdat hun regiefunctie wordt versterkt. 
• Zorg ervoor dat het toezicht op de samenwerkingsverbanden wordt geregeld.

In 2005 heeft de Algemene Rekenkamer onderzoek verricht naar zorgleerlingen in het basisonderwijs en in het middelbaar beroepsonderwijs. In beide onderzoeken stond de vraag centraal of zorgleerlingen de zorg krijgen die ze nodig hebben. In 2005 constateerden we dat er verbeteringen mogelijk en nodig waren. Wij formuleerden aanbevelingen voor het versterken van de samenhang in het beleid, en voor het verbeteren van het toezicht op de kwaliteit van de verleende onderwijszorg en de financiële middelen. In dit onderzoek blikken we terug om na te gaan welke effecten onze aanbevelingen hebben gehad. Niet alleen omdat de problemen die we signaleren om een oplossing vragen, maar ook om te kunnen beoordelen of onze aanbevelingen aan hun doel beantwoorden. Recente ontwikkelingen als het beleidsplan Passend Onderwijs (2007) en de Heroverweging Passend Onderwijs (2009/2010) zullen in het onderzoek aan de orde komen.