Video Zorg op afstand

Nederland vergrijst. Er is een groeiend probleem met de capaciteit. Het aantal zorgverleners dreigt in de toekomst onvoldoende te zijn om iedereen van zorg te kunnen voorzien.

Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport wil dit probleem onder meer met zorginnovatie aanpakken. Denk hierbij aan: nieuwe medicijnen, nieuwe behandelmethodes, nieuwe beroepen, maar ook: medische zorg via communicatietechnologie aan mensen thuis, ofwel: “zorg op afstand”.

Bij zorg op afstand heeft een zorgverlener contact met een cliënt thuis, bijvoorbeeld via een videoverbinding. Zo kunnen mensen thuis worden begeleid bij medicijngebruik. Ook kunnen zij een verpleegkundige vragen even een oogje in het zeil te houden.

De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht hoe het gaat met de verspreiding van dit soort innovaties. We hebben daarbij gekeken naar zorg op afstand in de langdurige zorg. Het Ministerie van VWS vindt zorg op afstand namelijk kansrijk om een toekomstig tekort aan zorgpersoneel te verkleinen. Maar het zorgstelsel werkt nog onvoldoende mee om dit ook echt te gebruiken.

Allereerst kent het zorgstelsel te weinig prikkels om te innoveren. Zo kunnen zorgaanbieders het geld dat ze verdienen door efficiënter te werken, vaak niet zelf behouden. Zorgkantoren sturen bovendien op kostenbeheersing, en te weinig op vernieuwing. En als er al geïnnoveerd is, blijkt de verspreiding moeizaam. Veel partijen zijn hierbij betrokken, met ieder hun eigen belangen. Zo wordt de verspreiding te complex.

De Algemene Rekenkamer vindt dat de Nederlandse Zorgautoriteit zorgkantoren moet stimuleren meer innovatieve zorgvormen in te kopen.

Ten tweede wordt het beschikbare budget voor innovatieprojecten niet volledig gebruikt. En dat, terwijl het Ministerie van VWS de financieringsmogelijkheden heeft verruimd. Dus vóór er nieuwe financiële mogelijkheden komen, zou eerst onderzocht moeten worden waarom het beschikbare budget voor zorginnovaties niet volledig wordt gebruikt.

Daarnaast geldt dat als zorginnovaties worden opgenomen in het verzekeringspakket van de AWBZ, de financiering ervan op de lange termijn is verzekerd. Dit vergroot de slagingskans van deze innovaties.

De toelatingsprocedure is echter een hoge drempel. De subsidiemogelijkheden zijn nog onvoldoende bekend. Bovendien is er vaak te weinig informatie over de kosten en baten om zorginnovaties toe te kunnen laten tot het pakket. Veelbelovende initiatieven vallen daarom vaak stil na de experimenteerfase.

Het is de bedoeling dat vanaf 2009 zorgvernieuwers via een gezamenlijk loket beter geïnformeerd worden over bestaande subsidieregelingen.

Dat is goed, maar toch zou het College voor zorgverzekeringen de toelatingsprocedure tegen het licht moeten houden. Zo worden oneigenlijke drempels in de procedure weggenomen.

Ook zou subsidieverlener ZorgOnderzoek Nederland de experimenten die wél van de grond komen, systematischer moeten volgen. Zo komt meer informatie beschikbaar over wat zorg op afstand kost en wat het oplevert.

Ten derde veroorzaken innovaties als zorg op afstand medisch-juridische vragen. Vragen over veiligheid, privacy en ethiek. Onzekerheid bij zorgverleners over wet- en regelgeving vertraagt de ontwikkeling van zorg op afstand. Om deze onzekerheid weg te nemen zou het Ministerie van VWS de wet- en regelgeving die van invloed is op zorg op afstand in kaart moeten brengen.

Ten vierde ontbreekt het innovaties als zorg op afstand aan uniforme ICT-standaarden. Initiatiefnemers ontwikkelen steeds opnieuw eigen normen en richtlijnen. Hierdoor levert het uitwisselen van gegevens problemen op. Binnen Nederland, maar ook binnen Europa. Het ministerie zou een snelle realisatie van uniforme ICT-standaarden moeten bevorderen.

Tot slot kan zorg op afstand ingrijpende gevolgen hebben voor de zorgverlening. Hierdoor kunnen soms twijfels of weerstand ontstaan bij cliënten, zorgverleners en zorgmanagers. De opleidingen voor zorgverleners zouden meer aandacht moeten besteden aan ICT-toepassingen in de zorg. Hierdoor worden zorgverleners beter bekend met nieuwe toepassingen.

Het Ministerie van VWS heeft de afgelopen jaren diverse maatregelen genomen om de verspreiding van innovaties - zoals zorg op afstand - te bevorderen. Wil het ministerie echter de eigen ambitie waarmaken, dan er is meer sturing nodig om dit beter van de grond te krijgen.

De staatssecretaris van VWS onderschrijft de conclusies uit ons rapport. Zij vindt echter dat de onzekerheid over de financiering van zorginnovaties geen probleem, omdat dit nu eenmaal hoort bij innoveren.

De volledige reactie van de staatsecretaris op ons rapport Zorg op afstand staat op onze website rekenkamer.nl. Hier vindt u ook de reacties van de betrokken organisaties Zorgonderzoek Nederland, de Nederlandse Zorgautoriteit en het College voor zorgverzekeringen.