Zicht op veranderingen in financiële relaties tussen Rijk en derden

In de laatste decennia is de overheid een andere rol in de samenleving gaan vervullen bij de uitvoering van publieke taken en behartiging van publieke belangen. Ze voorziet niet langer zelf in allerlei publieke diensten, maar laat dat in toenemende mate over aan zelfstandige instellingen en vervult daarbij een meer faciliterende, voorwaardenscheppende en stimulerende rol. Het publieke domein is door deze ontwikkelingen diffuser geworden en het onderscheid tussen publiek en privaat minder scherp. Er is een steeds verdergaande verstrengeling van het publieke en private domein. Die is te omschrijven in drie begrippen: verbinden, vervlechten en vervagen.

Deze ontwikkelingen waren voor de Algemene Rekenkamer aanleiding voor een achtergrondstudie naar of en hoe de verander(en)de rol van de overheid en de daaruit voortvloeiende bestuurlijke arrangementen doorwerken in de financiële relaties van de overheid met derden die publieke belangen realiseren met publiek geld. En daaraan gekoppeld wat de gevolgen zijn voor verantwoording en toezicht door het Rijk. 

Conclusies

De ontwikkelingen leiden vaak tot zeer complexe financiële relaties tussen Rijk en derden. Daarbij gaat het om complexe relaties tussen publieke en private geldstromen, complexe relaties tussen actoren en complexe juridische constructies.

De ontwikkelingen leveren een aantal vraagstukken op over de positie van het Rijk in de financiële relaties.

Een eerste vraagstuk is het bestaan van mogelijke belangentegenstellingen tussen publieke en private partijen.

Een tweede vraagstuk is de vormgeving van toezicht en projectmanagement. Ook wanneer door tussenkomst van derden of in een pps-constructie publiek geld wordt aangewend voor het bereiken van publieke doelen is het belangrijk dat de minister zicht houdt op de uitvoering en kan bijsturen wanneer dat nodig is.

Een derde vraagstuk ligt in mogelijke rolconflicten bij de overheid. De overheid is in de nieuwe bestuurlijke en financiële verhoudingen vaak tegelijk opdrachtgever, facilitator via regelgeving of financiering, regelgever/beleidsmaker (om publieke belangen te waarborgen) en risicodragend financieel deelnemer in een gezamenlijke organisatie.

Een vierde vraagstuk is de deskundigheid bij de departementen. In onze achtergrondstudie constateerden we dat hierin lacunes zitten en dat er vaak externe deskundigen worden ingeschakeld.