Europese regelgeving

• Conclusies
• Aanbevelingen
• Reactie ministers

De Algemene Rekenkamer heeft onderzoek gedaan naar de implementatie en handhaving van Europese regels in Nederland. Aanleiding waren signalen dat Europese richtlijnen in de EU-lidstaten, en dus ook in Nederland, vaak te laat worden omgezet in nationale wetten en regels. Lidstaten zijn verplicht om dit binnen een vastgestelde termijn te doen. Daarnaast zijn lidstaten verplicht om erop toe te zien dat Europese verordeningen goed worden nageleefd. Verordeningen zijn EU-wetten die niet hoeven te worden omgezet, maar direct van toepassing zijn in de lidstaten en daar gehandhaafd moeten worden. Er bestaat onzekerheid over de kwaliteit waarmee dat handhaven in Nederland gebeurt.

Wij zijn nagegaan hoe groot de problemen zijn, wat mogelijke oorzaken en gevolgen ervan zijn en wat eraan gedaan kan worden.

Conclusies

Het tempo waarin Nederland Europese richtlijnen nationaal toepasbaar maakt en de kwaliteit waarmee in ons land Europese verordeningen worden gehandhaafd, schieten tekort. Dit probleem wint aan urgentie nu Brussel op dit punt steeds nadrukkelijker een vinger aan de pols houdt. Nederland, dat inmiddels met 1.678 richtlijnen en circa 7.800 verordeningen te maken heeft, zal de implementatie en handhaving van deze Europese regelgeving dus beter moeten organiseren. Als wij niet voldoen aan de Europese voorschriften op het gebied van bijvoorbeeld voedsel en chemische stoffen, kan dat gezond¬heids- of milieuproblemen tot gevolg hebben. Ook kan Nederland in zo'n geval financiële sancties opgelegd krijgen.

EU-richtlijnen. Nederland heeft Europese richtlijnen door de jaren heen persistent te laat omgezet in nationale wetten en regels: al enkele decennia is gemiddeld meer dan 50% te laat. Tussen 2002 en 2005 namen de termijnoverschrijdingen wel af van gemiddeld 383 naar 142 dagen, maar in 2006 namen ze weer toe tot gemiddeld 162 dagen. Sommige andere lidstaten presteren overigens nog slechter.

Verschillende factoren spelen een rol bij de vertragingen. Opvallend is onder andere dat als er verschillende ministeries betrokken zijn bij de omzetting van een richtlijn, er in 80% van de gevallen forse vertraging ontstaat. Pogingen om de situatie te verbeteren hebben tot nu toe nauwelijks resultaat gehad. ICER-i, de rijksbrede ambtelijke werkgroep die de omzettingsopdrachten van de ministeries bespreekt, heeft geen macht om bindende maatregelen te treffen.

De informatie die de Tweede Kamer krijgt over de omzettingsachterstanden, is gebrekkig. Begin 2008 is hierin wel verbetering gekomen.

EU-verordeningen. Bij slechts een kwart van de onderzochte Europese verordeningen was de handhaving goed opgezet. Vaak wordt de handhavende instantie pas aangewezen als de verordening al in werking is getreden. Handhaafbaarheidstoetsen worden van tevoren nauwelijks uitgevoerd. Een handhavingsplan ligt er vaker niet dan wel. Hoe meer ministeries en/of handhavers er bij een verordening betrokken zijn, hoe slechter de voorbereiding van de handhaving blijkt te verlopen.

De handhaving van verordeningen zelf vertoont in de praktijk diverse gebreken. Zo weten de handhavers vaak niet op welke objecten ze toezicht moeten uitoefenen. Bovendien blijkt dat, hoewel gedogen volgens het Europees recht niet is toegestaan, in Nederland overtredingen van verordeningen niet altijd leiden tot sancties. Toereikende informatie over de mate waarin verordeningen worden gehandhaafd en nageleefd blijkt niet beschikbaar - niet bij handhavers en dus ook niet bij verantwoordelijke ministers en Tweede Kamer.

Omhoog

Aanbevelingen

De omzetting van richtlijnen kan worden versneld als de betrokken ministers strenger vasthouden aan eerder gemaakte afspraken, zoals de regel om voorrang te geven aan Europese regelgeving boven nationale regelgeving. We hebben verder concrete aanbevelingen gedaan gericht op verscherping van het toezicht op tijdige omzetting en gericht op verbetering van de verantwoording aan de Tweede Kamer. Voor de handhaving van verordeningen hebben we concrete aanbevelingen gedaan gericht op betere voorbereiding, adequatere handhaving en betere informatie over handhavingsresultaten.

Omhoog

Reactie ministers

De betrokken ministers zullen vasthouden aan de voorrangsregel. Ook veel van onze overige aanbevelingen nemen zij over, in enkele gevallen echter niet erg overtuigend. Zo vinden wij de voorstellen om het toezicht op de implementatie van richtlijnen te verbeteren nog weinig daadkrachtig. De aangekondigde acties op onze aanbevelingen om de handhaving van verordeningen te verbeteren vinden we nog weinig concreet.

Omhoog