Europees handelssysteem voor CO2-emissierechten

• Conclusies
• Aanbevelingen
• Reacties ministers

Bedrijven die erin slagen hun CO2-uitstoot te verminderen, kunnen overtollige emissierechten verkopen aan andere bedrijven. In potentie is dit een effectief instrument om de CO2-uitstoot terug te dringen. De werkelijke uitstoot kan namelijk nooit groter zijn dan de totale hoeveelheid emissierechten die aan bedrijven is toegewezen, omdat de CO2-uitstoot altijd moet worden afgedekt door emissierechten. Maar het succes van het systeem staat of valt bij:

• De totale hoeveelheid emissierechten die de overheid toewijst (als die hoeveelheid te groot is, worden bedrijven onvoldoende gestimuleerd om hun uitstoot te verminderen).
• De betrouwbaarheid van de CO2-emissiegegevens van bedrijven (bedrijven kunnen in de verleiding komen om hun CO2-uitstoot lager voor te stellen dan hij is).

Conclusies

Hoewel Nederland het Europese CO2-emissiehandelssysteem correct toepast, heeft de regering bij de vaststelling van de totale hoeveelheid CO2-emissierechten en de verdeling daarvan vooral gelet op de belangen en de concurrentiepositie van de deelnemende bedrijven, en minder op het Nederlandse Kyotodoel. Hierdoor heeft Nederland minder bijgedragen aan het verzilveren van de potentiële effectiviteit van het CO2-emissiehandelssysteem dan mogelijk was geweest.

De verdeling van de CO2-emissierechten gebeurde bovendien niet transparant; de totale hoeveelheid is deels verdeeld op basis van informatie die niet publiek toegankelijk was, ook niet voor de Algemene Rekenkamer.

Met de totale hoeveelheid emissierechten die het kabinet aanvankelijk voor de periode 2008-2012 ter beschikking wilde stellen, werden de Nederlandse bedrijven weinig beperkingen aan de CO2-groei opgelegd en liep Nederland een niet te verwaarlozen risico het Nederlandse Kyotodoel te missen. Dit risico nam af toen de Europese Commissie besliste dat Nederland de totale hoeveelheid CO2-emissierechten met 5% moest verlagen.

Het bestaande Nederlandse beleid voor duurzame energie is als gevolg van de invoering van het Europese emissiehandelssysteem minder effectief geworden in het verlagen van de CO2-uitstoot. Het gaat dan bijvoorbeeld om de regeling 'Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie' (MEP), op grond waarvan producenten van groene stroom in aanmerking kwamen voor subsidie, en om de Energie Investeringsaftrekregeling (EIA). Bekeken had moeten worden wat de kosten en baten van dit nationale beleid zouden zijn na de invoering van het CO2-emissiehandelssysteem in 2005. Dat is tot dusver niet gebeurd.

Er is op dit moment geen reden om te stellen dat de gegevens van de Nederlandse bedrijven over hun feitelijke CO2-emissies niet voldoende betrouwbaar zijn. Wel komen onderdelen van het monitoring-, toezicht- en verificatiesysteem voor verbetering in aanmerking.

Aanbevelingen

Het kabinet zou bij de discussie in Brussel over de aanpassing van het emissiehandelssysteem moeten pleiten voor meer harmonisatie bij de vaststelling van de hoeveelheid emissierechten voor de lidstaten, en voor een eenvoudiger en transparanter verdeling van emissierechten, bijvoorbeeld door meer emissierechten te veilen.

Verder zou het kabinet voor elk instrument van het duurzame energiebeleid de kosten-batenverhouding opnieuw moeten bekijken, en op basis daarvan de inzet van ieder instrument moeten heroverwegen.

Reacties ministers

De ministers van VROM en EZ waarderen de timing van het onderzoek. Daarnaast benadrukken zij dat het emissiehandelssysteem een nieuw instrument is dat onder grote tijdsdruk tot stand is gekomen. De bewindspersonen delen op veel punten de conclusies, maar nemen niet al onze aanbevelingen over.