Aanbestedingsbeleid Ministerie van BZK en KLPD

• Conclusies
• Aanbevelingen
• Reactie minister

De Algemene Rekenkamer heeft dinsdag 25 september 2007 het onderzoeksrapport Aanbestedingsbeleid Ministerie van BZK en KLPD gepubliceerd. Aanleiding vormt het verzoek van 20 december 2005 van de voorzitter van de Tweede Kamer. De problemen rond de aanschaf van nieuwe helikopters voor het KLPD waren aanleiding voor het verzoek van de Tweede Kamer.

Het KLPD sloot op 1 maart 2001 een contract met Helifly NV voor acht nieuwe helikopters. Dit contract werd uiteindelijk op 1 maart 2005 ontbonden, omdat Helifly niet is staat bleek helikopters te leveren die voldeden aan de eisen die in het contract waren gesteld.

Conclusies

De Algemene Rekenkamer stelt vast dat achteraf gezien de eisen aan deze ene, deels nog te ontwikkelen helikopter hoog waren. Doordat de bouwer geen gecertificeerde toestellen kon leveren, heeft het KLPD najaar 2004 niet in voldoende mate luchtsteun kunnen geven.

Volgens de Algemene Rekenkamer heeft het KLPD een advies van TNO uit 1999 over het groeipotentieel van de helikopter te licht opgevat. TNO heeft gewezen op wijzigingen in de zwaartepuntligging en het gewicht van het toestel wanneer voor uiteenlopende gebruiksdoelen de configuratie wordt aangepast. Deze punten blijken tijdens de bouw struikelblokken. Hierdoor kan geen gecertificeerde helikopter afgeleverd worden door de bouwer.

In 2002 en in 2003 heeft het KLPD momenten waarop de bouwer overeengekomen afspraken niet nakwam niet aangegrepen om het contract te ontbinden. Volgens de Algemene Rekenkamer was dit wel mogelijk. Het had de Algemene Rekenkamer verstandig geleken als toen een exitstrategie ontwikkeld was.

De levering van luchtsteun door het KLPD heeft flink onder druk gestaan. Eind september 2004 bleek het KLPD nog slechts te beschikken over 50% van de benodigde helikoptercapaciteit. De bruikleentoestellen waren niet geleverd - pas in januari 2005 kwamen de eerste twee tweedehands aangeschafte toestellen beschikbaar. Het KLPD heeft een periode niet in voldoende mate luchtsteun kunnen bieden aan de Nederlandse politie. Mede door het gebrekkige inzicht op centraal niveau in het verloop van inkoopprocedures op decentraal niveau waren kritische geluiden over de aanschaf van de helikopters niet of te laat op centraal niveau bekend. Naast onderzoek naar het helikopterproject heeft de Algemene Rekenkamer op verzoek van de Tweede Kamer ook onderzocht of er binnen het Ministerie van BZK en binnen het KLPD voldoende deskundigheid aanwezig is over aan te schaffen goederen en diensten, of dat deze zo nodig tijdig ingehuurd wordt.

Aanbestedingen zijn over een aantal jaren bekeken. Ook uitzonderingsbepalingen bij het Europees aanbesteden en hoe vaak dit gebeurt, is onderzocht. Ondanks de vele inspanningen die sinds 1997 zijn geleverd om het inkoopproces bij het Ministerie van BZK, waaronder de aanbestedingsprocedures, te verbeteren, zijn er nog steeds tekortkomingen. Die leiden tot recht- en doelmatigheidsrisico's bij de aanschaf van goederen en diensten. In 2006 was de situatie wel verbeterd in vergelijking tot 1997, maar nog niet alle pijnpunten waren verholpen. Ook bij het KLPD bleek, ondanks de inspanningen om tot verbetering van het inkoopproces te komen, dat er in 2006 nog problemen resteerden.

Aanbevelingen

De Algemene Rekenkamer beveelt voor risicovolle opdrachten altijd een exitstrategie aan. De inschakeling van het Aanbestedingscentrum (IAC, actief sinds 2005) is vrijblijvend. De Algemene Rekenkamer beveelt aan om altijd dit deskundigencentrum vooraf te raadplegen.

Reactie minister

De minister van BZK stelt voortaan IAC in te schakelen bij Europese aanbestedingen. De Algemene Rekenkamer vindt het jammer dat dit niet altijd gaat gebeuren. De minister van BZK ontkent dat het advies van TNO te licht is opgevat. De minister ontkent dat er op centraal niveau onvoldoende inzicht was in de uitvoering van het helikopterproject. De minister van BZK noemt in haar reactie eerder ontbinden van het contract met de bouwer een eenzijdig juridische benadering. De minister stelt dat de aanbesteding van de helikopters een zorgvuldige en volledige procesmatige aanpak is geweest, ook al heeft dit niet geleid tot een succesvolle afronding. Dat vindt de Algemene Rekenkamer opmerkelijk, omdat uit het onderzoek blijkt, dat het KLPD zelf niet tijdig en stelselmatig geïnformeerd was, mede omdat de rapportering door de leverancier haperde. Ook opmerkelijk omdat in 2004 niet meer in voldoende mate luchtsteun aan de Nederlandse politie kon worden geboden