Werklozen zonder startkwalificatie

• Conclusies
• Aanbevelingen
• Reactie

De werkloosheid onder laagopgeleiden is in Nederland al langere tijd een probleem. De huidige economische conjunctuur maakt de kwestie echter actueel; er zijn op dit moment nóg meer redenen (en kansen) om de problematiek aan te pakken. De werkloosheid onder laagopgeleiden is aanmerkelijk groter dan onder hoogopgeleiden. Door macro-economische ontwikkelingen en technologische vooruitgang neemt het aantal banen voor laagopgeleide werknemers bovendien minder hard toe dan voor hoogopgeleiden. Toch is het voor de ontwikkeling van de Nederlandse economie van belang dat iedereen die kan participeren op de arbeidsmarkt, ook daadwerkelijk participeert.

Om de arbeidsparticipatie van werklozen te bevorderen heeft de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) een re-integratiebeleid geformuleerd. In het re-integratiebeleid staat 'werk boven uitkering' centraal. Naast dit re-integratiebeleid heeft het kabinet in het kader van de Lissabonagenda het beleidsdoel geformuleerd dat voor 2010 minimaal 80% van de beroepsbevolking van 25 tot 65 jaar over een startkwalificatieniveau beschikt. Signalen wijzen er echter op dat de inzet van scholing bij re-integratie van werklozen de afgelopen jaren juist sterk is verminderd. Dit gegeven was de aanleiding voor ons onderzoek.

Conclusies

De hoofdconclusie van ons onderzoek is dat de problematiek rond scholing voor werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar en ouder urgent is en dat de aanpak daarvan de afgelopen jaren onvoldoende van de grond is gekomen. Deze hoofdconclusie is gebaseerd op de volgende deelconclusies:

• Werklozen van 23 jaar en ouder zonder startkwalificatie vormen een groep die niet alleen door een laag opleidingsniveau, maar ook door andere kenmerken zoals etniciteit, bijzonder kwetsbaar is. Dat betekent dat de noodzaak van kwalificerende scholing voor deze groep urgent is, en extra inspanningen noodzakelijk zijn om deze groep duurzaam te re-integreren.

• De prikkels in wet- en regelgeving hebben er onvoldoende toe geleid dat uitvoeringsinstellingen zich richten op de duurzame re-integratie van werklozen zonder startkwalificatie.

• De minister van SZW heeft bovendien niet vastgelegd welke prestaties geleverd moeten worden om de Lissabondoelstelling voor werklozen zonder startkwalificatie te realiseren.

• De rijksoverheid faciliteert en stimuleert de uitvoeringsinstellingen onvoldoende bij het opstarten van gezamenlijke, perspectiefrijke initiatieven.

• De beschikbare voorzieningen om werklozen te scholen voor een startkwalificatie zijn niet optimaal ingericht en worden door de regionale uitvoerende instanties niet optimaal ingezet.

• Samenwerking tussen regionale organisaties op het terrein van onderwijs en arbeidsmarkt komt slechts moeizaam van de grond.

Er is ook een aantal positieve ontwikkelingen opgestart die kansrijk lijken, zoals het stimuleren van 'duale trajecten': combinaties van werken en leren.

Aanbevelingen

Gegeven de geringere kansen van mensen die niet over een startkwalificatie beschikken, is het van belang dat de komende jaren wordt gewerkt aan het versterken van hun positie op de arbeidsmarkt. Kwalificerende scholing in de vorm van leer-werktrajecten kan hierbij een belangrijke rol vervullen. De ministers van SZW en OCW moeten hiertoe regionale partijen zoals gemeenten en ROC's prikkelen om zich ondernemender op te stellen en stimuleren tot gezamenlijk investeren in duurzame re-integratie en scholing. Het benutten en beter op elkaar afstemmen van voorzieningen om werklozen te scholen en het ondersteunen van regionale samenwerking vormen hierbij belangrijke elementen.

Reactie

Reactie staatssecretaris van SZW, minister van OCW en voorzitters Raden van Bestuur CWI en UWV

Wij waarderen het dat de bewindspersonen vrijwel alle aanbevelingen die wij in ons rapport hebben gedaan, onderschrijven. We zien deze aanbevelingen vertaald in de brief 'Leren: dat wérkt!', die de bewindspersonen van SZW en OCW onlangs aan de Tweede Kamer hebben aangeboden.