U bevindt zich op: Home Publicaties Onderzoeksrapporten

Monitoring Verwerving JSF: stand van zaken september 2006

De Algemene Rekenkamer monitort de Nederlandse deelname aan de ontwikkeling en de aankoop van de Joint Strike Fighter (JSF). In dit rapport presenteren wij de resultaten daarvan. Daarnaast werkt de Algemene Rekenkamer samen met rekenkamers van andere JSF-landen om auditrechten te regelen en te zorgen voor beschikbaarheid van informatie. Op 21 en 22 september 2006 heeft hierover voor de tweede keer een internationale conferentie plaatsgevonden, onder voorzitterschap van de Algemene Rekenkamer in Den Haag. In de brief die het monitoringsrapport begeleidt berichten wij over deze JSF-conferentie.

Rapport PDF, 73 kB


Onderzoek

 

Uitkomsten tweede JSF-conferentie

De deelnemende rekenkamers zullen gegevens gaan uitwisselen over het verloop van het JSF-ontwikkeltraject in hun land.

De controlerechten van de verschillende rekenkamers zijn nu voor de productiefase beter vastgelegd in het Memorandum of Understanding (MOU) voor de productiefase. De deelnemende landen beogen dit MOU eind 2006 te ondertekenen.

Het voorzitterschap van het samenwerkingsverband van rekenkamers is tijdens de conferentie overgedragen aan Noorwegen.

Omhoog

Resultaten monitoring

De Algemene Rekenkamer signaleert financiële risico's in het MOU dat de Verenigde Staten en de JSF-partnerlanden, waaronder Nederland, eind 2006 waarschijnlijk zullen ondertekenen. Zo is het nog niet mogelijk om de kostprijs per toestel te berekenen wegens beperkte toegang tot informatie. Daardoor kan niet bepaald worden of Nederland het toestel voor de 'beste prijs' koopt.

Verder is nog niet duidelijk in welke mate Nederland de ontwikkelkosten zal terugverdienen, er is geen 'not to exceed price' afgesproken en de afspraken over kostenplafonds brengen risico's met zich mee.

Met betrekking tot het besluitvormingsproces merken wij op dat de informatievoorziening aan de Tweede Kamer kan worden verbeterd. De auditdiensten van de Ministeries van Defensie en van Economische Zaken hebben in 2005 de Tweede Kamer erop gewezen dat er veel onduidelijk is rond de verschillende fasen van dit grote project. Ze adviseerden bij de informatie een duidelijker onderscheid te maken tussen het ontwikkeltraject en het verwervingstraject. De Tweede Kamer heeft hier geen nader besluit over genomen. De Amerikaanse rekenkamer concludeerde vorig jaar dat het gehele JSF-programma opnieuw bezien zou moeten worden. Ze adviseerde het Amerikaanse parlement om goedkeuring en toewijzing van geld uit te stellen tot meer bekend is en er testvluchten zijn uitgevoerd. Ten aanzien van Nederland merken wij op dat inzicht ontbreekt in de omvang van de afdrachten van het bedrijfsleven en het risico dat het bedrijfsleven en de overheid daarmee lopen.

Het bedrijfsleven is blij met de ondersteuning die het Nederlandse JSF-programma biedt aan de luchtvaartindustrie, hoewel het aantal ontvangen orders in 2005 minder was dan verwacht. Dit wordt gedeeltelijk gecompenseerd door ontwikkelingsorders. Ook de verwachtingen over het totale aantal te produceren toestellen zijn de afgelopen jaren afgenomen.

Over de kosten merken wij op dat er sprake is van een kostenstijging van 23% sinds de start van de SDD-fase (System development and demonstration) in 2002. Inzicht in verdere kostenontwikkeling ontbreekt, omdat 65 % van de testfase nog moet worden uitgevoerd. Ook ontbreekt inzicht in de kosten voor de levensduur van een toestel

Omhoog

Reactie bewindspersonen

De minister van Defensie heeft, mede namens de minister van Financiën en de staatssecretaris van EZ, op 4 oktober gereageerd op de resultaten van de monitoring door de Algemene Rekenkamer. In het antwoord stelt de minister dat grote projecten kansen bieden, maar dat er ook risico's mee gemoeid zijn. Het Ministerie van Defensie doet er volgens de minister alles aan om risico's te beperken en risicobeheersende maatregelen te nemen.

 

Omhoog

Stand van zaken

 

Volledige versie