Positief oordeel over EU-lidstaatverklaring 2009

Met de invoering van deze ‘EU-lidstaatverklaring’, gericht aan de Europese Commissie en aan het Nederlandse parlement, wil Nederland bijdragen aan een beter beheer, een betere controle en een betere verantwoording van de EU-gelden die Nederland in gedeeld beheer met de Europese Commissie besteedt. De lidstaatverklaring wordt jaarlijks door de minister van Financiën namens het kabinet afgegeven.
De Algemene Rekenkamer is gevraagd om jaarlijks een oordeel te geven over de Nederlandse EU-lidstaatverklaring. Dit jaar gebeurt dat voor de vierde maal.

Migratiefondsen opgenomen in de lidstaatverklaring
De reikwijdte van de lidstaatverklaring is dit jaar verder vergroot, doordat naast de landbouwfondsen en de structuurfondsen nu ook de migratiefondsen in de verklaring zijn opgenomen. De migratiefondsen zijn het Europees Vluchtelingenfonds, het Europees Buitengrenzenfonds, het Europees Terugkeerfonds en het Europees Integratiefonds.
De EU-lidstaatverklaring bevat voor alle fondsen verklaringen over de beheers- en controlesystemen. Daarnaast heeft de verklaring betrekking op de rechtmatigheid van ruim € 1 miljard aan uitgaven uit de landbouwfondsen en op de rechtmatigheid van bijna € 16 miljoen aan teruggevorderde landbouwsubsidies. In de lidstaatverklaring 2009 zijn voor de structuurfondsen en migratiefondsen geen uitgaven verantwoord omdat in de desbetreffende verantwoordingsperiode nog geen uitgaven zijn gedeclareerd bij de Europese Commissie. Daarom kan voor deze fondsen nog niets worden gezegd over de rechtmatigheid van uitgaven. In de periode 2007-2013 is uit de structuurfondsen circa € 1,7 miljard beschikbaar en uit de migratiefondsen circa € 0,1 miljard.

Lidstaatverklaring geeft goed beeld van beheers- en controlesystemen
Het kabinet is in de lidstaatverklaring positief over de beheers- en controlesystemen van acht van de negen betrokken EU-fondsen. Vanwege geconstateerde tekortkomingen maakt het kabinet een voorbehoud voor het beheer en de controle betreffende het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). Hiermee geeft de lidstaatverklaring volgens de Algemene Rekenkamer een goed beeld van het functioneren van de beheers- en controlesystemen.

De Algemene Rekenkamer plaatst een kanttekening bij de deelverklaringen voor het Europees Sociaal Fonds (ESF) en het Europees Visserijfonds (EVF). Bij deze fondsen moeten de beheers- en controlesystemen worden verbeterd om onrechtmatige uitgaven te voorkomen. Inmiddels hebben de verantwoordelijke instanties en ministers een belangrijk deel van de noodzakelijke maatregelen getroffen. Of deze maatregelen goed werken moet volgend jaar blijken.

Algemene Rekenkamer vraagt aandacht voor financiële risico’s
De Algemene Rekenkamer vindt dat de lidstaatverklaring naast de verantwoording van gedeclareerde uitgaven ook inzicht moet geven in de financiële risico’s die Nederland loopt als gevolg van lopende onderzoeken van de Europese Commissie. De Europese Commissie kan een lidstaat een financiële correctie opleggen als zij tekortkomingen constateert in de beheers- en controlesystemen. De onderzoeken die in de afgelopen drie jaar plaatsvonden leidden gemiddeld per jaar tot een financiële correctie van € 25,4 miljoen. Informatie over lopende onderzoeken van de Europese Commissie naar de landbouwfondsen ontbreekt in de lidstaatverklaring. Op verzoek van de Algemene Rekenkamer heeft de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit (LNV) echter een overzicht van de lopende onderzoeken verstrekt, zodat de Algemene Rekenkamer hiervoor geen voorbehoud heeft hoeven maken. De Algemene Rekenkamer beveelt de ministers van LNV en Financiën aan om in de toelichting bij de lidstaatverklaring een indicatie te geven van de het financieel risico dat Nederland loopt. In hun reactie op het rapport geven de ministers aan de mogelijkheden hiertoe te zullen onderzoeken.

Controles op gezondheid, milieu en dierenwelzijn niet optimaal
Het kabinet geeft in de lidstaatverklaring aan dat de uitgaven en ontvangsten die ten laste respectievelijk ten gunste van de landbouwfondsen zijn gebracht, rechtmatig zijn geweest. Deze kwalificatie is naar het oordeel van de Algemene Rekenkamer deugdelijk. De controles die provincies, gemeenten en waterschappen moeten uitvoeren om vast te stellen dat landbouwers voldoen aan de randvoorwaarden om voor volledige steun in aanmerking te komen, hebben in 2009 nog niet optimaal gefunctioneerd. Randvoorwaarden zijn specifieke eisen op het terrein van volksgezondheid , gezondheid van planten, milieu en dierenwelzijn. In reactie op het rapport zegt de minister van LNV toe de verantwoording over de controle op de randvoorwaarden te zullen verbeteren.