Stand van zaken integriteitszorg Rijk 2009

De meeste ministeries (negen van de dertien) hebben de afgelopen jaren vooruitgang geboekt met de invulling van het stelsel van integriteitszorg. Maar de bekendheid van medewerkers met integriteitsregelingen laat nog te wensen over. Integriteitsmaatregelen werken in de praktijk niet altijd door in het bewustzijn en de houding van medewerkers; dit punt behoeft nog aandacht.
De voorbeeldfunctie van leidinggevenden is daarbij essentieel. Een minderheid van de in ons onderzoek betrokken medewerkers beoordeelt het voorbeeld­gedrag en de ethische sturing door de leiding van de organisatie als positief. Leidinggevenden daarentegen, blijken positiever te denken over het integriteitsbeleid in hun organisatie en over de resultaten van dit beleid.
Ons onderzoek laat zien dat het toepassen van risicoanalyses een relatief zwak element is in het stelsel van integriteitszorg bij de rijksoverheid. De inzet van risicoanalyses kan ervoor zorgen dat het stelsel van integriteitszorg in een organisatie meer maatwerk wordt.
Zogeheten soft controls blijven van groot belang: beheers­maatregelen gericht op het bevorderen van een integere cultuur in de organisatie, zoals dilemmatrainingen, themabijeenkomsten en ook voorbeeldgedrag van het management.
Sinds 2004 is de registratie van meldingen en schendingen verbeterd. Er zijn echter bij verschillende departementen nog steeds lacunes in de registratie, mede door proble­men rond de realisatie van een rijksbreed systeem voor de registratie van integriteitsinbreuken. Ook de uniformiteit van de registratie laat nog te wensen over.
Het risico bestaat dat het bevorderen en behouden van een behoorlijk niveau van integriteitszorg de komende jaren onder druk zal komen te staan als gevolg van taakstellingen en heroverwegingen. Om te voorkomen dat de bereikte resultaten op het gebied van integriteitszorg verloren gaan, is het van belang dat de coördinerend minister van BZK een stimulerende rol blijft vervullen.

De vier ministeries die de afgelopen jaren weinig of geen vooruitgang hebben geboekt, bevelen wij aan de komende jaren een inhaalslag te maken en het integriteitsbewustzijn onder de medewerkers te versterken door middel van soft controls.Bij de inzet van soft controls zijn inspanningen nodig om bekendheid te geven aan integriteits­maatregelen. Door goede communicatie hierover kan de effectiviteit van hard controls worden bevorderd. Vooral actieve vormen van communicatie, zoals themabijeenkomsten en trainingen, verdienen hierbij de voorkeur.
De betrouwbaarheid en kwaliteit van de registratie van meldingen en inbreuken moet worden verbeterd. Uniforme registratie en aggregatie is nodig om inzicht te krijgen in de meldingen en inbreuken per ministerie en voor de rijksdienst als geheel. Wij bevelen aan het uniforme registratiemodel dat eind 2008 is geïntro­duceerd, toe te passen bij alle ministeries.
Wij bevelen aan dat de minister van BZK nadrukkelijk inhoud blijft geven aan haar coördinerende en stimulerende rol op het terrein van de integri­teitszorg. Dit is nodig om ervoor te zorgen dat de inspan­ningen rond de registratie van integriteitsinbreuken en de klokken­luidersregelingen vruchten gaan afwerpen.

De minister kan zich over het algemeen vinden in ons beeld van de stand van zaken van de integriteitszorg bij de rijksoverheid. Zij erkent dat er nog verbeteringen mogelijk zijn. De aanbevelingen in het rapport neemt de minister ter harte.
De minister begrijpt onze vrees dat het stelsel van integriteits­zorg onder druk komt te staan door taakstellingen of herover­wegingen. Zij is van plan de integriteit van de publieke sector en specifiek in dit geval van de rijksoverheid te blijven stimuleren.