Monitoring verwerving Joint Strike Fighter, stand van zaken oktober 2008

Sinds 2005 informeren wij de Tweede Kamer over de stand van zaken rond de verwerving van de Joint Strike Fighter (JSF) in het kader van het project 'vervanging F-16' van het Ministerie van Defensie.

In dit rapport presenteren we onze conclusies over de stand van zaken in oktober 2008. Zie het dossier JSF voor eerdere monitoringrapporten.  

Conclusies

Wij constateren dat de projectorganisatie vervanging F-16 van het Ministerie van Defensie gericht is op de komst van de JSF. Het ministerie had het kabinetsbesluit over de vervanging van de F-16 al in 2006 voorbereid. Door de val van het kabinet in juni 2006 werd dat besluit verschoven naar 2010, maar de voorbereidingen voor de invoering van de JSF gingen logischerwijs door. Zo is beoordeeld of de luchtmachtbasis in Leeuwarden geschikt is voor JSF-toestellen en is het ministerie hard bezig met de implementatie van het Autonomic Logistic Information System (ALIS), een ICT-systeem dat onder andere de missieplanning en het onderhoud van JSF-toestellen ondersteunt.

Het Ministerie van Defensie lijkt vooralsnog geen rekening te houden met de gevolgen van een eventuele keuze voor een ander toestel. Zo heeft het ministerie nauwelijks in kaart gebracht wat de financiële gevolgen zijn als Nederland uit het JSF-programma stapt.

Verder signaleren we, net als in 2007 (zie Monitoring verwerving Joint Strike Fighter; Stand van zaken 2007), risico's in de financiële onderbouwing van deelname aan het JSF-programma en in de voorbereiding van het Ministerie van Defensie op de komst van de JSF.

Kosten

• Een volledig overzicht van onderling vergelijkbare kosten voor JSF-programma voor Nederland ontbreekt.
• Het Ministerie van Defensie heeft het verwervingsbudget voor het project vervanging F-16 niet geactualiseerd van het prijspeil 2005 naar het huidige prijspeil, terwijl het ministerie bij andere materieelprojecten in principe het meest actuele prijspeil hanteert.
• Het Ministerie van Defensie zet zich in voor een alternatief voor de horizontalelijnprijs: de consortium buy.
• De kosten bij eventuele beëindiging van deelname aan JSF-programma (uitstapkosten) kunnen oplopen van indicatief minimaal € 316 miljoen tot indicatief minimaal € 430 miljoen.

Business case

Onze bevindingen over de herberekening van het afdrachtspercentage hebben we op 25 november 2008 in een vertrouwelijke brief aan de minister van EZ meegedeeld, met afschrift aan de staatssecretaris van Defensie en aan de minister van Financiën. Inmiddels heeft de Nederlandse industrie op 15 december 2008 arbitrage aanhangig gemaakt.

Projectbeheer

• Door de krappe personele bezetting binnen de projectorganisatie signaleren wij risico's voor noodzakelijke projectvoorbereidingen, zoals de transitie van de F-16-vliegbases naar vliegbases die geschikt zijn voor de JSF.
• De auditdiensten van Defensie en EZ plaatsen opmerkingen bij het projectbeheer. Deze hebben betrekking op de personele bezetting, de inrichting van de organisatie, de rol van de concerncontroller en de informatievoorziening en archivering.
• Het projectteam vervanging F-16 heeft de risico's rondom het JSF-informatiesysteem ALIS in kaart gebracht: de invoering van het ALIS en de koppeling met toekomstige Defensiesystemen blijkt een hoog risico voor het tijdig operationeel krijgen van JSF.

Gezien onze conclusies over 2007 en 2008 en het feit dat de besluitvorming in de Tweede Kamer over de mogelijke opvolger van de F-16 (in 2010) steeds dichterbij komt, zou de staatssecretaris van Defensie de Tweede Kamer meer duidelijkheid kunnen verschaffen over:

• de totale kosten van het JSF-programma;
• het verwervingsbudget in de interne investeringsplanning;
• budgettaire gevolgen van het alternatief voor de horizontalelijnprijs (de consortium buy);
• de uitstapkosten.

Daarnaast kan de staatssecretaris in zijn informatievoorziening meer aandacht besteden aan knelpunten in de projectorganisatie. 

In reactie op dit rapport stelt de staatssecretaris van Defensie, mede namens de ministers van Financiën en Economische Zaken, dat de informatie die de Tweede Kamer krijgt aan de criteria voldoet. De kandidatenvergelijking die onlangs is gepubliceerd levert aanvullende informatie op. Hij wijst op verbeteringen in het projectbeheer van afgelopen jaar. De bewindsman acht het risico bij gebruik van ALIS laag.