Meten van doelmatigheid

De Comptabiliteitswet (cw) verplicht de rijksoverheid al jaren om aan de doelmatigheid van haar beleid aandacht te besteden. Dit betekent dat de overheid moet nagaan of ze met minder middelen dezelfde resultaten kan boeken, of met dezelfde middelen méér resultaten. Tot voor kort kwam van deze aandacht voor doelmatigheid in begrotings- en verantwoordingsstukken niet al te veel terecht. In 1999 is de operatie Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording (vbtb) van start gegaan. De operatie is erop gericht te komen tot departementale begrotingen waarin de ministeries aangeven wat ze willen bereiken, wat ze daarvoor gaan doen en wat dat mag kosten, en tot jaarverslagen waarin ministeries per beleidsterrein aangeven wat ze hebben bereikt, wat ze daarvoor hebben gedaan en wat het heeft gekost.

vbtb beoogt aldus beter inzicht te verschaffen in de relatie tussen de doelstellingen, de middelen en de prestaties/effecten van beleid. Dit streven is ook terug te zien in de nieuwe Comptabiliteitswet, de cw 2001. Hoewel het al in de ‘oude’ cw stond, is het doelmatigheidsstreven in de cw 2001 nog explicieter opgenomen: ministers zijn verantwoordelijk voor zowel de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het beleid en de doelmatigheid van de bedrijfsvoering die aan hun begroting ten grondslag ligt, als het periodiek onderzoeken hiervan. 

Bovendien moet in de begrotingen en jaarverslagen per beleidsartikel informatie worden gegeven over de doelmatigheid van het beleid. De Algemene Rekenkamer heeft onlangs onderzocht hoe veel doelmatigheidsinformatie er is opgenomen in de begrotingen voor 2002 en 2003 en de jaarverslagen over 2002. Er blijkt in toenemende mate informatie in te staan over door de ministeries geleverde prestaties en over uitgaven. Vaak zijn de uitgaven echter niet aan de prestaties gekoppeld en vrijwel altijd ontbreekt een vergelijking met dezelfde informatie uit voorgaande jaren. Informatie over effecten is vaak nog zo goed als afwezig. Volgens de Algemene Rekenkamer betekent dit dat rijksbreed het inzicht in de doelmatigheid van het rijksbeleid ontbreekt. Er blijken veel onduidelijkheden en misverstanden te bestaan over de vraag wat het begrip doelmatigheid precies omvat en wat wel en wat geen doelmatigheidsinformatie is. Zeker is dat er meer inzicht kan worden gegeven in de doelmatigheid dan tot nu toe gebeurt. Zeker is echter ook dat het genereren van doelmatigheidsinformatie vaak niet eenvoudig is en dat het niet voor elke beleidsdoelstelling mogelijk zal zijn om informatie over de doelmatigheid te geven.